Muhabbet bağının bülbülü: Hafız Sadettin Kaynak

“Kara Bulutları Kaldır Aradan”, “Muhabbet Bağına Girdim Bu Gece”, “Dertliyim Ruhuma Hicranını”, “İncecikten Bir Kar Yağar” ve “Çile Bülbülüm Çile” üzere unutulmaz yapıtlara imza atan bestekar ve hafız Sadettin Kaynak’ın vefatının üzerinden 63 yıl geçti.

Türk sanat müziğinde kendine has bir form geliştiren usta sanatçı, Rize’den İstanbul’a gelen, Fatih Mescidi hocalarından Ali Alaeddin Efendi ile Havva Hanım’ın oğlu olarak 15 Nisan 1895’te İstanbul Fatih’te dünyaya geldi.

Sanatçı, birinci ve ortaöğrenimini İstanbul Aksaray’da tamamladı. Kur’an’ı Kerim’i 9 yaşında ezberleyen Kaynak, küçük yaşlarda sesinin hoşluğuyla etrafının dikkatini çekti.

Usta sanatçı, birinci musiki derslerini şimdi 10 yaşlarındayken Hafız Melek Efendi’den aldı.

Darüşşafaka Cemiyetinde, musiki öğretmeni Kazım Uz’dan nota ve tarz eğitimi alan sanatçı, ilahi ve fasıl bahislerinde Pir Cemal Efendi’den yararlanarak kendini geliştirdi.

Mercan İdadisi’ni bitiren Kaynak, Balkan Harbi vaktinde Darülfünun İlahiyat Fakültesine girdi.

Sanatçı, 1. Dünya Savaşı’nda tahsil çağındaki gençlerin askere çağrılması üzerine, 1917’de vatani vazifeye başladı. Diyarbakır’da başladığı askerlik hasebiyle Mardin, Elazığ ve Harput’ta da vazife yaptı.

İlk bestesini 1926’da kaleme aldı

Sadettin Kaynak, Cumhuriyet’in kurulmasının akabinde Ukrayna’ya sefer yapan gemilerde bir müddet katip olarak çalıştı.

Hüzzam makamındaki “Hicran-ı Elem” isimli birinci bestesini 1926’da kaleme alan usta sanatçı, birebir yıl plak doldurmak üzere Berlin’e gitti.

Aynı yıl Zehra Hanım’la evlenen sanatkarın, Cavidan, Yavuz, Feyyaz ve Günaydın ismini verdiği dört çocuğu oldu.

Bir müddet sonra Yavuz Sultan Camii imamlığına başlayan sanatçı, 1928’de caminin başimamı oldu.

Sanatçı Kaynak, bestekar ve icracı kimliğinin vakit zaman ön plana çıkması nedeniyle bir tercih yapmak zorunda kaldı. İmamlık misyonundan istifa ederek, kendini büsbütün musiki çalışmalarına verdi.

Viyana, Paris ve Milano’ya da giden Kaynak, muharrir İbnülemin Mahmut Kemal İnal’a verdiği mektubunda, yerli ve yabancı sinemalara müzik yapmasına ait şunları aktarmıştı:

“İstanbul’a döndükten sonra sinema musikisi bestelemeye heves ettim, Mısır’dan getirilen 85 adet sinemanın müziklerini. Her sinemada 10 ila 20 eser vardı. Beş yıl mühletle İpekçi Kardeşler sinema şirketine bağlı kaldım.

Bu esnada yerli sinemalar için eserler de besteledim. Yerli sinemalardan ‘Allah’ın Cenneti’nde, Arap sinemalarından ‘Leyla ile Mecnun’da sinema alanında birinci bestelerimi verdim.

Bu esnada merhum Atatürk beni çağırttı. Bir Kur’an-ı Kerim verdi. İmzasını koydu. Kur’an-ı Kerim’de muharebeye müteallik ayetlerin çevirilerini tespit ederek, ordu kumandanlarına bir nutuk vermemi emretti. Hazırlandım.

Atatürk’ün karşısında, ordu kumandanlarının hazır bulunduğu bir mecliste bu buyruğu yerine getirdim. Atatürk, ‘Kuran’da neler varmış da bizim haberimiz yok.’ dedi. Müteaddit kereler birçok vesilelerle Atatürk’ün huzuruna kabul olundum”

Halk müziğinin bölgesel motiflerini derinlemesine inceledi

Sadettin Kaynak, 1953’te Sultanahmet Mescidi’nin ikinci imamlığına getirildi. “Yavuz Sultan Selim Ağlıyor” sinemasının müzik çalışmaları sırasında felç oldu. 14 Ağustos 1954’te yapılan jübilesinin akabinde Kadıköy Koşuyolu’ndaki meskenine çekildi.

Usta sanatçı, 3 Şubat 1961’de Haydarpaşa Numune Hastahanesinde vefat etti ve Merkezefendi’deki aile kabristanına defnedildi.

Eserlerinde çok varlıklı bir folklor yapısı göze çarpan sanatçı, halk müziğinin bölgesel motiflerini derinlemesine inceledi. Müzik ile türkü ortası bir özellik taşıyan üslup kullanarak kendine has bir form oluşturdu.

Kaynak, gezdiği yörelerin özelliği olan uzun havalar ve hoyrat ezgilerin yapısından da etkilenerek hüseyni, gerdaniye ve muhayyer makamlarında da eserler besteledi. Halk ozanları Yunus Emre, Karacaoğlan ve Erzurumlu Emrah’ın şiirlerine ve anonim halk ezgilerine de beste yaptı.

Çile Bülbülüm Sıkıntı’nın telifini Safiye Ayla’ya verdi

Eserleriyle Türk sanat müziğinde özel bir yeri olan Kaynak, 1932’de bestelediği ve Safiye Ayla’nın yorumuyla ünlenen “Çile Bülbülüm Çile” müziğinin plak, radyo ve konserlerdeki telif haklarını Safiye Ayla’ya verdi ve bu müzik ile anılır oldu. Muhayyer makamdaki müziğin güftesini Vecdi Bingöl kaleme aldı.

Usul, ritim, tempo değişiklikleri ve makam geçişleri istikametinden varlıklı eserler ortaya koyan Kaynak, binin üzerinde besteye imza attı.

Sadettin Kaynak’ın bestelerinin birçok, devrin ünlü sanatkarları Münir Nurettin Selçuk, Müzeyyen Senar, Safiye Ayla, Hamiyet Yüceses, Şükran Özer ve Mualla Mukadder tarafından seslendirildi ve plakları satış rekorları kırdı.

İstiklal Marşı’nı besteleyenler ortasında da bulunan Kaynak, tıpkı vakitte ezanı Türkçe seslendiren birinci kişi oldu.

Kendi tabiriyle binin üzerinde besteye imza atan Kaynak’ın unutulmayan yapıtlarından kimileri şöyle:

“Benim Yarim Gelişinden Bellidir”, “Tel Tel Taradım”, “Kara Bulutları Kaldır Aradan”, “Muhabbet Bağına Girdim Bu Gece”, “Dertliyim Ruhuma Hicranını”, “İncecikten Bir Kar Yağar”, “Çile Bülbülüm Çile”, “Ben Hoşa Güzel Demem”, “Enginde Yavaş Yavaş”, “Gönül Nedir Bilene Gönül Veresim Gelir”, “Leyla Bir Özge Candır”, “Niçin Baktın Bana Öyle”, “Leylakların Hayali”, “Bir Rüzgardır Gelir Geçer Sanmıştım”, “Ela Gözlerine Kurban Olduğum”, “Yanık Ömer”

BİRDE BUNLARA BAKIN