Poor Things: Hangimiz zavallı?

Dünya şenliklerinde büyük yankı uyandıran, 11 kısımda Oscar’a aday gösterilen Yunan direktör Yorgos Lanthimos imzalı “Poor Things” nihayet Türkiye’de vizyona girdi. “Lanetli Lanthimos Evreni”nin gerçeküstü, tuhaf ve karanlık …

Dünya şenliklerinde büyük yankı uyandıran, 11 kolda Oscar’a aday gösterilen Yunan direktör Yorgos Lanthimos imzalı “Poor Things” nihayet Türkiye’de vizyona girdi. “Lanetli Lanthimos Evreni”nin gerçeküstü, tuhaf ve karanlık atmosferine alışık olan sinefilleri şaşkına uğratacak derecede bol kahkahalı bir lisan yaratan direktörün açık orta en uygun ve en cüretkar sineması bu.

Toplumsal kuralları kimler, nasıl, ne vakit koydu? Neden her düşündüğümüzü gerçek bile olsa söylememeliyiz? Haz ne demek? Neden erkeğe mübah görülen bayana günah sayılıyor? Erkek, bayan üzerinde tahakküm kurma hakkını nereden alıyor?
Ya da neden birileri kuş tüyü yataklarında yatarken öbürleri açlıktan ölmek zorunda? Bu temel sorulara herkesin kendine nazaran verecek bir karşılığı elbette vardır. Lakin dünyaya gözlerini yeni açıp direkt bu soruların ortasına düşen bir “bebek” için karşılıklar hiç de kolay ve manalı değil.

Nevi şahsına münhasır şeklini Hollywood’a transfer olduktan sonra da muhafazayı başaran Yunan Tuhaf Dalgası’nın en ünlü ismi Lanthimos, seyircisine daima yeni sorular soran, bir yandan zihinleri bulandırırken öbür yandan arındıran bir direktör. Bunu absürt kıssalar, tuhaf ve karanlık karakterler, gerçeküstü bir atmosfer kurgulayarak, güldürü ile dramı birlikte zekice eriterek yapıyor. Kendi sinemalarını “problemli çocuklara” benzetiyor.

Filmografisinde farklı bir yerde duran 2018 imali The Favourite’da senaryoya birinci defa dahil olmamış, Tony McNamara’nın metniyle de kendi üslubunu müdafaayı başarmıştı. İskoç müellif Alasdair Gray’in birebir isimli romanından uyarladığı son sineması Poor Things de tekrar senarist Tony McNamara’nın kaleminden çıktı ve bu sefer “Lanthimos hiç bu kadar komik olmamıştı” diyeceğimiz bir anlatıyla… 1818’de Mary Shelley’nin yazdığı Frankenstein’ın Gelini’nden ilham alan “hoyrat” bir feminist öyküsü, karakterin kendi vücudunu ve cinselliğini keşfetme seyahati bu.

En az kendisi kadar çatlak olan babasının bilim çılgınlıkları yüzünden beşerden çok bir canavara benzeyen lakin bir o kadar da duygusal bilim adamı Godwin Baxter, (Willem Dafoe) intihar eden gebe bir bayanı, karnındaki bebeğin beynini kullanarak tekrar diriltir. Bella Baxter (Emma Stone) ismini verdiği bu genç bayan bebek olarak dünyaya ikinci defa gözlerini açar. Yetişkin bir vücutta bir yenidoğan hayal edin! Lakin Bella’nın zihinsel gelişimi fişek gibi! Çocukluktan ergenliğe süratli bir geçiş sonrası tanıştığı Max McCandless’la (Mark Ruffalo) birinci haz macerasını yaşıyor ve seyre doyulmaz bir güldürü başlıyor. Bella’nın “Tanrı” dediği bir erkek eliyle yaratılan bir bayan özgür iradesini nasıl elde eder ve erki dize getirir? Cevabı bu “deli saçması” feminist Frankenstein masalında gizli.

Cinselliğin her evresini tadan ve kendi yolunu bulan Bella’yı oynayan Emma Stone, karakterini her sahnede ileri taşıyor. Kendi değimiyle “utanç diye bir kederi olmayan” büsbütün özgür bir bayanın kıssası bu. Binbir çeşit duygusal geçiş barındıran oldukça riskli bir rol. Bella fizikî ve zihinsel gelişim gösterdikçe Stone’un oyunculuğu da gelişip devleşiyor. Sineması izlerken kendinizi Bella’nın cüretine öykünürken bulabilir, “Hangimiz zavallı?” sorusunu sorabilirsiniz.

The Favourite sinemasında de Emma Stone ile çalışan Lanthimos dişil bir bakış açısıyla kadrajına alıyor yaşananları. Sinemadaki sonları zorlayan çıplaklık ve cinsellik sahneleri sinemada alışılageldiği üzere bir bayanı sömürü aracı haline dönüşmüyor.

Lanthimos’un vakit zaman kullandığı balık gözü lens de sinemanın tuhaf anlatım lisanını besliyor ve “zavallı” bir dünyada var olmaya çalışan Bella’yı merkezde konumlandırıyor. Dinamik kurgu sayesinde de seyirci sinemadan bir an olsun kopmuyor.
Köpek başlı tavuk, keçi vücudunda ördek ya da at maketli at arabası üzere absürtlükler de barındıran “fırlama” bir sinema Poor Things.

Bu dünya Bella için olduğu kadar seyirci için de sürreal. Londra ameliyathanelerinden masalsı kent Lizbon’a, fakir İskenderiye’den Paris’te bir geneleve uzanan öyküde yerlerin yalnızca isimleri gerçek. Tüm bu kentler Lanthimos’un hayal ettiği kendi büyülüğü gerçekliğiyle resmedilen masalsı paralel cihanlar üzere. Gotik üslup birinci bakışta devir sineması üzere görünse de ne yerler ne de kostümler muhakkak bir periyodu temsil ediyor. Kostüm dizayncısı Holly Waddington alabildiğine tuhaf, alabildiğine renkli, gotik ve özgüvenli bir üslup yaratmış.

Venedik Sinema Şenliği’nde “En Güzel Film” kısmında Altın Aslan’a layık görülen Poor Things, Yorgos Lanthimos’un en büyük bütçeli işi. Sinema 10 Mart’ta dağıtılacak Akademi Ödülleri’nde de 11 kısımda Oscar’a aday gösterildi. “En Yeterli Yönetmen” kategorisinde güçlü adaylarla yarışacak Lanthimos mükafata uzanır mı bilinmez lakin Altın Küre’de “En Güzel Bayan Oyuncu” mükafatını kazanan Emma Stone Oscar’a çok yakın. Üstelik ikilinin birlikteliği Lanthimos’un yeni projesi Kind of Kindness’da da sürecek.

BİRDE BUNLARA BAKIN