Merkez Bankası Lideri Erkan, TBMM Plan ve Bütçe Komitesinde, konuştu. Erkan’ın sunumunun akabinde açıklama yapan CHP İzmir Milletvekili Rahmi Aşkın Türeli, Merkez Bankasının yılda yasal olarak iki kez bilgilendirme yapması gerektiğini lakin bu yasanın ihlal edilerek yılda bir kere yapıldığını söyledi.

Merkez Bankasının son aylardaki faiz artış oranlarına işaret eden Türeli, “Farklı oranlardaki faiz artışının nedeni nedir? Kur Muhafazalı Mevduat Sisteminin (KKM) maliyetini merak ediyoruz. Ayrıyeten art kapı siyaseti denilerek yapılan döviz satışları devam ediyor mu?” sorularını yöneltti.

“ENFLASYONDAKİ ARTIŞ YERLİ VE ULUSAL YÖNETİCİLERİN KUSURLARI SONUCU OLUŞTU”

CHP Tekirdağ Milletvekili Faik Öztrak, enflasyonun sebeplerine ait tartışmalara değinerek, “Enflasyondaki artış dışarıdan değil, içerden, yani yerli ve ulusal yöneticilerin yanlışları sonucunda ortaya çıkan bir durumdur. Enflasyonda dünya ülkeleri ortasında birinci beşteyiz. Son bir aydaki enflasyon oranımız, 92 ülkenin yıllık enflasyonundan daha fazla. Bu nedenle enflasyonun nedenine ‘dışarıdan’ demenin gerçekle hiçbir alakası yoktur.” değerlendirmesinde bulundu.

“ATILAN ADIMLARIN TESİRİ SÜREKSİZ OLACAKTIR”

İYİ Parti İzmir Milletvekili Ümit Özlale ise enflasyon oranlarına dikkati çekerek, “Enflasyonla gayret yalnızca Merkez Banasının para siyasetiyle hudutlu değil. Merkez Bankasının uygulayacağı para siyaseti dışında dirayetli iktisat, tarım ve sanayi siyasetleri da gerekli. Bu yapılmadığı takdirde atılan adımların tesiri süreksiz olacaktır.” sözlerini kullandı.

Özlale, faiz artışlarındaki öngörülebilirlik konusunun çok değerli oluğunu, beklentilerin altında yahut üstündeki faiz artışlarının yapılmaması gerektiğini söyledi.

“SALGIN SÜRECİNDE İSTİKRARLAR DEĞİŞTİ”

AKP Uşak Milletvekili İsmail Güneş, Covid-19 salgınını hatırlatarak “Covid-19 salgını sürecinde arz-talep ve üretim istikrarları değişti, fiyatlarda artışlar oldu, tüm dünyanın istikrarı değişti. Kovid 19 sürecinden etkilenmeyen ülke kalmadı. ABD, İngiltere üzere gelişmiş Avrupa ülkelerindeki enflasyonu görüyoruz.” dedi.

Türkiye’nin de bundan olumsuz etkilendiğini belirten Güneş, bu süreçte uygulanan iktisat siyasetlerinin gerçek olduğunu, Türkiye’nin üretim, büyüme ve istihdamda başarılı olduğunu kaydetti.

MHP İstanbul Milletvekili İsmail Faruk Aksu, global faktörlerin iktisada tesirine dikkati çekerek, “Bu faktörler bir gerçek. Türkiye 15 Temmuz hain FETÖ darbe teşebbüsüyle karşılaştı. Teröre karşı verilen uğraş devam ediyor. 6 Şubat’ta meydana gelen ve 11 vilayetimizi etkileyen büyük bir sarsıntıyla karşılaştık. Tüm bu faktörlere karşın Türkiye en çok istihdam üreten ülke olmayı başardı.” diye konuştu.

Eleştiri yapılırken bu muvaffakiyetlerin da hakkının verilmesi gerektiğini belirten Aksu, “İnşallah enflasyonla gayrette başarılı olunacaktır. Bu muvaffakiyete milletle birlikte ulaşılacaktır. Dar ve sabit gelirli vatandaşların enflasyona ezdirilmeme siyasetinden vazgeçilmemesi gerekir. MHP olarak bu süreçte her türlü dayanağı vermeye hazırız.” tabirlerini kullandı.

“MARKETLER DAİMA FİYAT ETİKETİ DEĞİŞTİRİYOR”

Yeşil Sol Parti Batman Milletvekili Mehmet Rüştü Tiryaki, Merkez Bankası Lideri Erkan’ın sunumunu inandırıcı bulmadıklarını, Merkez Bankasının temel misyonunun fiyat istikrarını sağlamak olduğunu lakin ülkede fiyat istikrarının kalmadığını, marketlerin daima fiyat etiketlerini değiştirdiğini savundu.

Saadet Partisi İstanbul Milletvekili Selim Temurci, “128 milyar dolar nerede?” sorusunun, Merkez Bankasının güvenirliliği açısından yanıtının verilmesi gerektiğini söyledi.

“BENİ ÜZEN NOKTAYI PAYLAŞMAK İSTERİM”

TCMB Lideri Hafize Gaye Erkan, milletvekillerinin sorularını yanıtladı. Gelen sorular üzerine 128 milyar dolar tartışmasının kendisinden evvelki periyoda ilişkin olduğuna işaret eden Erkan, “O periyotta TCMB ile Hazine ve Maliye Bakanlığı ortasında yapılan bir protokol var. Yapılan sürecin mevzuatsal desteği var. Beni üzen noktayı paylaşmak isterim: Maalesef güya, TCMB döviz rezervleri bilinmeyen gizli halde makul kurum yahut bireylere aktarılmış üzere bir anlayış, geçmişe bakıp incelediğimde var. Türkiye, önemli bir bürokratik geçmişi, geleneği olan, kurumları olan bir ülke. Türkiye’nin bir evladı olarak, bu türlü bir ülkede, irtibat ve bilgi teknolojilerinin bu kadar geliştiği bir çağda, Merkez Bankası üzere dünyaya açık bir kurumda ‘rezervler ne oldu’ formunda bir tartışmayı, kuruma da Türkiye’ye de yakıştıramam.” diye konuştu.

“FARKLI GÖRÜŞLER OLABİLİR”

Erkan, pandemi devirlerinde tüm dünyadaki merkez bankalarının klasik olmayan siyaset araçlarını kullandıklarına dikkati çekerken, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu devirdeki uygulamada, piyasaya döviz likiditesi sağlanarak, Türkiye’ye yönelik negatife dönen sermaye akımlarının tesiriyle oluşabilecek sıhhatsiz fiyatlamaların ve kur oynaklığının enflasyona tesirinin önüne geçilmeye çalışılmış. 2020’de 2017’ye kıyasla gerçek dal yabancı para konumu yaklaşık 60 milyar dolar güzelleşirken, hane halkı döviz mevzuatı yaklaşık 50 milyar dolar artmıştır. Tekrar birebir devirde yurt dışı yerleşiklerin portföyü azalmıştır. 2019 yılı haricinde cari açık verilmiştir. Tüm bu gelişmelerin TCMB konumunda yansımaları görülmüştür ve de bu mevzuatsal halde yapılmıştır. Bunun matematiği net biçimde açıktır. Sonuç olarak rezerv, kur dalgalanmalarına karşı müdahale maksadıyla tutulur, bu müdahalelerin boyutu ve zamanlaması tartışılabilir. Bahsi geçen dönemki hareketlerin verimliliği ve aktifliği hususlarında farklı görüşler olabilir. Şu anki rezerv siyasetimiz farklı. TCMB’nin rezervlerini ne vakit kullandığı ve döviz likiditesinin ne tarafa gittiği, açıklanan resmi istatistikler ve TCMB analitik bilançosunda her vakit takip ediliyor.”

“FAİZ KARARININ GERİSİNDE TEKNİK ÇALIŞMA VAR”

Milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın faiz kararlarına ait duruşunu sorması üzerine ise Erkan, Merkez Bankasında Türkiye’nin tahminen de en güzel ekonomistleri, en uygun istatistikçileri, modelleme ve optimizasyon ile makro iktisat ve finans uzmanlarının çalıştığını söyledi.

Erkan, karar alınırken, öncelikle mevcut ekonomik durumun tüm parametreleriyle incelendiğini bildirirken, “Fiyat hareketlerindeki eğilimler, nedenleriyle birlikte tahlil edilmekte, finansal piyasalar ve bankacılık sisteminin gerilim testlerini de yaptık. Kademeli gitmemizin sebebi de odur. Bankacılık sistemi münasebetleri dikkate alınmakta, hükümetin makro-mali perspektifi ve maliyet siyaseti uygulamaları göz önünde bulundurulmakta. ‘Faiz oranı 100 baz puan, 500 baz puan artırıldı’ diye kamuoyuna açıklanan sayının gerisinde günler ve tahminen aylar süren alanında en âlâ uzman teknik arkadaşların çalışmaları var. Kendisiyle yakın çalışan ve benim de tanıdığım herkes bilir ki Sayın Cumhurbaşkanımız, bilime inanılmaz bedel ve ehemmiyet veren bir başkandır. Bu kadar önemli ve teknik bir sıkıntıda ayrıntılı çalışılıyor. Sayın Cumhurbaşkanı beni TCMB lideri olarak atadığında, ‘TCMB’nin kanununa uygun biçimde fiyat istikrarını sağlayın, hayat pahalılığını bu milletin gündeminden çıkarın’ formunda talimat vermişti. Bu talimatı bir kez aldık ve onun doğrultusunda yolumuza devam etmekteyiz. Arkadaşlarımın çalışmaları büyük titizlikle, teknik çalışmayla ilerliyor. Buna gölge düşürmek istemeyiz.” değerlendirmesinde bulundu.

“GÜNDEMİMİZDE YOK”

Yeni banknot basma hazırlığı olup olmadığına ait soruları da yanıtlayan Erkan, şunları kaydetti:

“Şu an gündemimizde ne sıfır atma ne de 500’lük banknot var. Üst pahalı banknota muhtaçlık duyulup duyulmadığı, hem makro ekonomik ve finansal tahliller hem de teknik olarak yapılan değerlendirmenin sonucuna nazaran belirlenmektedir. E9 Emisyon Kümesi banknotların kupür bedellerine ait olarak 2009-2021 devrindeki gerçekleşmeler, öngörülerle paralel olmuş, bugünkü kupür dağılımının doğruluğunu ortaya koymuştur. Şu an prestijiyle gündemimizde bu yoktur.”

KUR MUHAFAZALI MEVDUAT UYGULAMASI

Kur muhafazalı mevduat (KKM) uygulaması çerçevesinde 2022’de yaklaşık 70 milyar lira ödeme yapıldığını söyleyen Erkan, Hazine ve Maliye Bakanlığında bu sayının yaklaşık 90 milyar lira olduğunu bildirdi.

Erkan, “KKM için yapılan ödemelerin bilanço katılaşmadan hele de bu kadar titiz ve çokça sayılar üzerinde duran TCMB kurumu için kontrolü tamamlanmadan açıklanması prensipte gerçek değil. Her gün analitik bilançosu açıklanan TCMB’nin şeffaflığının sorgulanmasına yol açacak bir konu olmamalı. Bağlayıcı olmayacak halde, 2023’ün birinci yarısında, TCMB tarafından ödenen KKM takviyesi yaklaşık 90 milyar lira oldu. Hazine tarafında da bu 60 milyar lira.” değerlendirmesinde bulundu.

Ellerinde yüzden fazla düzenlemenin olduğu makro ihtiyati bir çerçeve bulunduğunu aktaran Erkan, bilhassa seçici kredilerin var olmasının ve bunu sadeleştirirken faiz oranlarını buna nazaran ayarlayabiliyor olmalarının bir fırsat olduğunu söyledi.

Amaçlarının, Türk lirası mevduatı enflasyona karşı cazip getirmek olduğunu aktaran Erkan, KKM’de önceliklerinin enflasyon, fiyat istikrarı ve tıpkı vakitte rezervlerinin güçlenmesi olduğunu lisana getirdi. Türk lirası enstrümanları daha da çeşitlendirerek Türk lirası hacmini artırmayı amaçladıklarını anlatan Erkan, bunlar epey KKM’den geçişin daha sağlıklı olacağına işaret etti.

“AYLIK ENFLASYONDA ANA EĞİLİMDE DÜŞÜŞLER BAŞLADI”

Erkan, son 4 haftada aylık enflasyonda ve aylık enflasyon ana eğiliminde düşüşlerin başladığını tabir ederek, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“KKM’de gerileme varken, rezervlerde artış, Türk lirası mevduata geçiş, tıpkı vakitte döviz mevduatlarında düşüş var. Bu çok düzgün bir gelişme. Bunun devamı için ne gerekiyorsa yapmaya devam edeceğiz. KKM’den çıkışı da vakit içerisinde sakin, kararlı bir halde rezervler güçlendikçe, Türk lirası enstrümanları geliştirdikçe istikrarlı halde yapacağız. Stratejimiz de var.”

Kura müdahaleye ait sorular üzerine Erkan, “Kuru tutma üzere bir niyetimiz olsaydı vazifeye geldiğimizden sonra gördüğümüz kur artışları yaşanmazdı. Merkez Bankası, kurların seviyesini ya da tarafını belirleme maksatlı döviz alımı ya da satım alımı süreçlerini mutlaka yapmamaktadır. Bizim kur maksadımız yok. Dünyadaki bütün global merkez bankalarının yaptığı üzere spekülatif atak kelam konusu olduğu vakit, çok oynaklığı engellemek ismine yapılır ve bu da geldiğimizden beri minimal düzeydedir.” tabirini kullandı.

Hazine protokolünü kullanmadıklarını kaydeden Erkan, KKM dönüşlerinde likiditeyi TCMB’nin sağlaması gerektiğini anlattı. Erkan, likiditeyi de şeffaf olmak ismine bankalara direkt satışla gerçekleştirdiklerini belirtti.

“REZERVLERDE GÜZELLEŞMEYİ GÖRÜYORUZ”

TCMB rezervleriyle ilgili likidite gerilim testlerini yaptıklarını belirten Erkan, “Rezerv sayıları, analitik bilançodan ve öbür yayınlarımızdan pek net halde gözüküyor. Şu an bizim rezervlerimizdeki artış, hem brüt hem net rezervde, hem de likidite gerilim testleri yapıldığında kullanılabilir rezerv göstergelerinin hepsinde büyük bir artış göstermektedir. Bu da sevindirici bir haberdir. Swap hariç net rezervlerde de güzelleşmeyi görüyoruz. Yaptığımız likidite gerilim testlerinde rastgele bir likidite meselemiz yoktur. KKM geçiş stratejisinde de bu gerilim testlerini eş vakitli yaparak stratejimizi ona nazaran kalibre ediyoruz.” dedi.

Erkan, reeskont kredilerine ait soru üzerine, ihracatçılar ve iş dünyasıyla birlikte çalıştıklarını, reeskontlarda ihracatçıya yardımcı olacak halde maliyetleri göz önüne alacak düzenlemeleri kısa müddette paylaşacaklarını söyledi.

“MİLYARLARCA DOLARLIK TEKLİF MEKTUBU MASAMDA”

Dolar kuru maksatları ve varsayımları olmadığı iletisini yineleyen Erkan, “Hem istikrar, hem de iktisattaki inanç ortamıyla birlikte şu an hali hazırda yurt dışından bize gelen milyar dolarlık direkt yatırım teklifleri var. Fonlardan, varlık idarelerinden gelen. Dünya Bankası, ülkemizin muvaffakiyet hikayesinin bir kesimi olmak için çok makul sayılarda yatırımda bulunuyor. Biz istedikçe verilen bir yatırım. Bunun yanında, rezervlerimize direkt giriş yapabilecek milyarlarca dolarlık teklif mektubu benim masamda. Biz kendi istediğimiz oranlarda, kendi istediğimiz şartlarla kabul etmek istediğimiz için beni daima arıyorlar.” diye konuştu.

Erkan, KKM’lerden çıkışa ait olarak da “Halkımız, Türk lirasındaki mevduat oranları hasebiyle KKM’yi bozmak istiyor. Hem de vadeden evvel bozulduğunda kur farkı alınamamasına karşın. Kurda da istikrarın devamını öngörüyoruz. Bireysellerde döviz alımı vardı, şu anda bireysellerde döviz satışı var.” tabirini kullandı.

Erkan, konuşmasının akabinde, milletvekillerini istişarelerde bulunmak için Merkez Bankasına davet etti. (AA)