Karadeniz’de Rus varlığının artması Türkiye’nin aleyhinedir

Rusya bundan iki yıl evvel Ukrayna’yı işgal etti. 24 Şubat 2022’de başlayan savaş yakın vakitte bitecek üzere görünmüyor. Pekala bu süreçte Batı’nın dayanağı azaldı mı, Türkiye için bu savaş nasıl sonuçlanmalı? Güvenlik Analisti Burak Yıldırım ile …

Rusya bundan iki yıl evvel Ukrayna’yı işgal etti. 24 Şubat 2022’de başlayan savaş yakın vakitte bitecek üzere görünmüyor. Pekala bu süreçte Batı’nın takviyesi azaldı mı, Türkiye için bu savaş nasıl sonuçlanmalı? Güvenlik Analisti Burak Yıldırım ile konuştum…

Burak Yıldırım

1-Ukrayna-Rusya savaşının üzerinden 2 yıl geçti. İki taraf ve müttefikleri için barış yeri bir türlü oluşmadı, neden?

İki tarafın barış koşulları birbirleriyle büsbütün zıt gelecek projeksiyonuna sahip. Rusya Ukrayna’nın teslim olmasını; Kırım, Donetsk ve Luhansk üzere bölgelerin Rusya’ya ilhakını; Ukrayna’nın AB ve NATO üyeliğinin tüzel olarak mümkün olamayacağı yasal teminatlar talep ediyor. Ukrayna ise yasal hudutlarını geri talep ediyor ve kendi geleceğiyle ilgili kararlarını kendisi vermek istiyor. İki taraf da savaşa devam edebildiği için zıddının kurallarını şimdi kabul etmek zorunda değil. Askeri düğüm çözülmediği için siyasi bir sonuç da ortaya çıkamıyor.

2-Rusya askeri açıdan bu süreçte nasıl etkilendi?

Eğitim, teçhizat, doktrin üzere direkt askeri niteliğe sahip hususlarda çağın çok gerisinde kaldığı ortaya çıktı. Kendi savunma endüstrisini idame ettirmek için başta Fransa olmak üzere Batı üretimi alt sistemlere bağımlı olduğu ortaya çıktı. SSCB’den sonra hiçbir makro değişikliğin yapılmadığı aşikâr oldu. SSCB sonrasında da SSCB’yi yıkıma götüren olumsuz geleneklerin takip edildiği muhakkak oldu. Rus ordusunun yetenekli önderler yerine rejime sadık askerlerin yükselebildiği bir ordu olduğu ifşa edildi. Rusya’nın işçi ve ekipman kaybı Ukrayna’nın 5 katına ulaştı ve bunu telafi etmesi çok uzun yıllar alacaktır.

3-Ukrayna için tıpkı soruya nasıl yanıt verirsiniz?

Ukrayna 2014’te neredeyse tek kurşun atmadan Kırım’dan çekildi ve Donbass bölgesindeki kelamda ayrılıkçılar basitçe hakimiyet sağladılar. 2014’e kadar SSCB sonrası Rusya’sına benzeri bir yaklaşımı benimseyen Ukrayna önemli bir değişikliğe gitti. 2014-2022 yılları ortasında Polonya, Litvanya ve ABD tarafından takviye alan Ukrayna, savaşın başlamasıyla birlikte Batılı askeri harekat şekline adapte olabildi. Ukrayna şimdi askeri kapasitesinin hudutlarına ulaşmadı, 2024 yılı içinde kullanmaya başlayacağı F16’lar üzere yeni sistemlerle taarruz kapasitesini arttırabilecektir. Ukrayna çok önemli yeni askeri yetenekler kazandı ve donanması olmamasına karşın Rus Karadeniz donanmasının muharip ögelerinin en az yarısını savaş dışı bırakabildi.

4-Batı tarafından Ukrayna’ya önemli bir yardım gitti. Lakin artık yardım akışının azaldığını görüyoruz. Bu bize Batı’nın Ukrayna-Rusya savaşına bakışı hakkında ne söylüyor?

Batı kamuoyunda yakın vakitte sıklıkla söz edilen “Ukrayna Yorgunluğu” kavramı şimdi belirleyici olmaktan uzak. Batı dünyası hala Ukrayna’ya dayanak verilmesinden yana ve yalnızca Avrupa Birliği 50 milyar Euro’luk bir yardım paketini çok kısa bir mühlet evvel onayladı. Batı siyasi seçkinlerinin maksatlarıyla kamuoyunun beklentisi ortasında bir makas var ve bu durumu siyasi seçkinler de şeffaf bir halde izah edemiyorlar. Ukrayna’nın geç başlayan karşı taarruzunun başarısız olması elbette birtakım tereddütler doğurdu lakin Batılı kurmayların tahlil üretmek için seçenekleri Rusya’ya nazaran daha fazla.

5-Trump Kasım’daki seçimlerde Beyaz Saray’a geri dönerse ABD’nin dayanağı kesilir mi?

Trump’ın bu savaşı iç siyasi gereç olarak kullanması ve enflasyondan ziyan görmüş seçmenleri konsolide etmeye çalışması beklenen bir yaklaşımdı. Artık de Ukrayna savaşıyla ilgili çıkışlar yaparak bu sorunu çözme ismine kelamda bir prosedür öneriyor. Lakin temelinde Trump’ın maksadı Batı’daki ülkelerin ABD askeri sanayisinden daha büyük alımlar yapmasını sağlamak. Bilhassa NATO üyesi ülkelerin ABD’den gereğince alım yapmadıkları takdirde askeri dayanak göremeyeceklerine dair bir şantaj lisanı kullanan Trump, bu sayede istihdam ve gelir artışı hedefliyor. Bu durumda Ukrayna’ya verilen dayanağın tümden kesilmesi de olasılıklar içinde gözükmüyor.

6-Batılı ülkelerin Rusya’ya yaptırımları Rusya’da beklenen etkiyi yaptı mı?

Rus iktisadı ruble cinsinden büyümeye devam etti lakin hammadde ve güç ihracatına daha bağımlı hale geldi. Rus halkının alım gücü ve hayat kalitesi net bir formda düştü. Batılı ülkelerden ithal ettiği alt sistemlere bağlı olan askeri sanayisi ise kalite ve yetenek kaybını göze alarak üretimi arttırmayı tercih etti. Nihayetinde savaştan öncesine nazaran kıymetli kayıplar veren bir Rusya tablosuyla karşı karşıya olsak da Rusya savaşa devam edebilmenin bir yolunu buldu.

Ukraynalılar savaşın ikinci yıldönümünde Kiev’deki Bağımsızlık Meydanı’nda toplandı, barış istedi…

7-Rusya’nın Ukrayna’nın tamamı üzerindeki maksatları değişti mi?

Putin’in Ukrayna siyasetini dayandırdığı tarih anlatısındaki ısrarı ve Ukrayna’nın varlığını reddeden anlayışı bir amaç değişikliği izlenimi vermiyor. Lakin bu gayelere ulaşması da kimsenin razı olabileceği bir senaryo değil. Rusya’nın sorunu sonuç alabilecek bir harekat konseptine sahip olmaması. Askeri önderliğinin, kurmay takımının çok politize olması nedeniyle liyakat ekseninin çok zayıf kalması gerçek harekat stili geliştirilmesine mahzur oluyor. Görünümün tanıdık olmasını ayrıyeten tartışmak gerekiyor.

8-Bu savaşın bölgeye yayılmasından daima çok tasa duyuldu, bu tasa devam ediyor mu, savaş yayılabilir mi?

Savaşın yayılmasından kastımız Kaliningrad’la fiziken birleşme ihtimaliyse bu NATO ile Rusya ortasında topyekun bir savaş manasına gelir. Rusya’nın bu türlü bir savaşı idame ettirebilecek kapasitesi bulunmamaktadır. Nükleer silah envanterinin gereksinim duyduğu yıllık bakım masrafı ise tüm savunma bütçesinin üstündedir, bu silahların ne kadarının harbe hazır olduğu da şüphelidir. Lakin savaş öbür yerlere çoktan yayıldı; Karabağ’da Azerbaycan bir fırsat penceresi buldu, İsrail de daha güneye uzanacak bir savaşa hayli istekli. Orta Doğu’daki gelişmeler de bu cins çatışma pratiklerinden bağımsız değil.

9-İnsan hakları ihlalleri açısından değerlendirdiğinizde nasıl bir okuma yaparsınız?

İki ülkenin de insan hakları karnesi zayıf. Rusya savaş hukukunu çiğnemekte daha az tereddüt eden taraf. Ukrayna’da ise savaştan zenginleşenler bilhassa askere alma süreçleriyle ilgili haklı itirazları baskılıyorlar. Birçok yerleşim yeri haritadan silinmiş durumda. İki tarafında kullandığı FPV drone’lar savaş hukukunu önemli manada ihlal ediyor. Sivillere yönelik cinayet, tecavüz ve yağma tezleri gündemden düşmüyor. Savaşın olduğu her yerde hukuk her vakit çiğnenir. Hiçbir ordu büsbütün şövalye ruhlu işçilerden oluşmaz. Savaşı bir seçenek olarak kıymetlendiren herkesin bu tabloyu düzgün okuması gerekiyor.

10-Türkiye, bu savaşta gerçek konumlandı mı?

Türkiye’nin çıkarına olan sonuç bu savaşın bir an evvel Ukrayna lehine bitmesidir. Karadeniz’de Rus varlığının artması Türkiye’nin her vakit aleyhinedir. Bu nedenle Kırım’ın Ukrayna’ya ilişkin olması Türkiye için müzakereye açık değildir. Lakin Türkiye iktidarın içte ve dışta takip ettiği yanılgılı siyasetler nedeniyle Rusya’ya karşı açmazlarını aşamamıştır. Hatta Rusya’ya karşı uzaklığını azaltıp bu sayede seçim öncesinde kıymetli ölçüde sıcak para girişi sağlamıştır. Türkiye Suriye’de iç savaşı bitirebilecek ölçüde bir fırsat penceresi de yakalamıştı lakin bunu da değerlendiremedi. Tahıl muahedesi üzere diplomatik başarılarından da gereğince faydalanamadı.

BİRDE BUNLARA BAKIN