Atatürk’ün el yazısı notları paylaşıldı

Büyük Lider Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak basmasıyla başlayan ve mebusların Ankara’ya davet edilmesiyle devam eden el yazısıyla kaleme aldığı hatıra ve notları, Kurtuluş Savaşı’nın hazırlık sürecine ait değerli ayrıntıları gün yüzüne çıkarıyor.

Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Cumhuriyetin 100. yılında 10 Kasım münasebetiyle Mustafa Kemal Atatürk’ün Osmanlı Türkçesi ile yazılmış el yazısı not ve anılarını paylaştı.

Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Lideri Uğur Ünal, “Biliyorsunuz ki birçok devlet adamı tarihi kayda, tarihi olayları not etmeye son derece kıymet verir ki bunların başında da Mustafa Kemal Atatürk gelir. Zira Atatürk birçok olayı yaşamıştır. Askeri, siyasi hatıratı vardır. Ve bütün bunları kaleme alırken son derece titiz davranmıştır” dedi.

Atatürk’ün Samsun’a çıkışına ait anısını okuyan Ünal, “Özellikle şunu belirtebilirim ki notların ortasında 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışından itibaren Büyük Millet Meclisi’nin açılışına kadar geçen süreci kapsayan notlar çok dikkatimizi çekiyor. Bu notlar ortasında kongreler, Ulusal Çaba, tertipler, çeşitli Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin oluşumu buna ilişkin birçok kaydı görürsünüz” değerlendirmesini yaptı.

Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışını anlatan “Umum ordu ile temas ve bu vasıta ile temin-i teşkilat” başlığıyla kaleme aldığı anısında, şu sözlere yer veriyor:

“Samsun’a çıktığım 19 Mayıs 1335 tarihinden itibaren bütün memlekette mevcut ulusal teşekküllerle temasa gelmeye ve her yerde teşkilatın destek ve tevsi’ine başladım. Bu konuda evvela tekmil orduları (kendi kumandama dahil olan ve olmayan) tenvir ve ulusal gaye ve teşkilat için tahrik ettim. Bu babda 13. Kolordu, 15. Kolordu, 20. Kolordu, 3. Kolordu ve ordu iki müfettişliği ve bu müfettişliğin Konya’da bulunan 12. Kolordu ve Bursa’da bulunan 14. Kolordu ve hasbelicab direkt doğruya birtakım fırka kumandanlarıyla uzun uzadıya muhaberat cereyan etti.”

Yine notlarda Atatürk’ün Samsun’a çıkışından sonraki süreçte Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerinin teşkili, teşkilatlanma konusunda yapılan çalışmaları, kongrelere davetleri, kongrelerin toplanması, sunulan raporlar ve görüşleri yer alıyor. Bu notlardan birinde Mustafa Kemal Paşa’nın şu cümleleri dikkati çekiyor:

“Samsun, Amasya, Tokat, Sivas ve havalisi, Karahisar-ı Şarki’de Samsun’a muvasalat ettiğim günden itibaren türlü vesait, tedabir ve tertibat ile teşkilata başlanmış ve muvaffakiyetle temadi ettirilmiştir. Karargahıma kimi arkadaşları da şahsen bu konuda fiilen tavzif etmiştim. Samsun’da nokta-i nazarımıza hadim olacağı zehabında bulunduğumuz için tedbir-i mahsusla getirttiğim Hamid Beyefendi bulunuyordu. Erzurum Valisi Münir Beyefendi de azlolunmuştu. Erzurum’dan ayrılmamasını yazdım. Amasya 21 Haziran 1335 Erzurum havalisinde teşkilat destek ediliyordu. (ihtilafbaşı) Erzincan havalisinde yapıldı. Amasya’dan 17 Haziran 1335’te Bitlis vilayetine teşkilat ve teşebbüsat için yazdım, muvafık yanıt aldım.”

Mustafa Kemal Paşa teşkilatlanma konusunda vilayetlere gönderdiği yazılara ait olarak, “3 Eylül’de şimdi teşkilat yapılamamış olduğundan teessürümü Diyarbakır’a bildirdim.” notu teşkilatlanma konusuna verdiği değere dikkati çekiyor. Notlarda ayrıyeten Ali Galip Beyefendi ile ilgili yazılar da dikkati çekiyor. Mustafa Kemal Paşa, Ali Galip’in firarı ve firar sonrasında bilhassa Elazığ ve Malatya’da yaşananlara ait ayrıntılar bulunuyor.

Mustafa Kemal Paşa’nın, Anadolu’da asayişi sağlamak için sistemli notlar aldığı da görülüyor. Mustafa Kemal Paşa, notlarında Anadolu’daki asayiş durumunu şöyle aktarıyor:

“Hars sıkıntısı yalancı peygamber Bayburt civarında. Asayişsizlik çabucak her tarafta baş gösterdi. Malatya’da (hapishane meselesi), Bilecik civarında Çerkez ve Arnavut çeteler Bursa’da. Sivas vilayetinde Aziziye’de çeteler. Konya vilayetinde Konya şimalinde Zıvarık köyü civarında. Mardin-Urfa cihetlerinde-Maraş’ta Kayseri’de. Ankara vilayetinde Keskin’de…”

Mustafa Kemal Paşa, Meclis’in kurulması öncesindeki çalışmalara ait bir anısında da şu tabirlere yer veriyor:

“Mebusan intihabatı bilcümle makamat ve teşkilat ile sistematik muhabereler ve teşebbüslerle tarafımızdan temin olunmuştur. Her mebusun şahısları üzerinde mümkün olduğu kadar uğraşılmıştır. Bu konudaki muhaberat müteaddid ve önemli evraklar doldurmaktadır. Bu teşebbüsatımız alenen tevdi bulan beyanatımıza mutabık olarak milletin dileğini tazyike hiçbir vakit matuf olmamıştır.”

Atatürk, notlarında, 17 ve 29 Aralık 1919’da mebusların Ankara’ya davet edildiği, 30 Aralık 1919’da Ankara’ya gelmelerine Hüseyin Kazım Beyefendi ve kimilerinin muhalefet ettiği ve 4 Ocak 1920’de Ankara’ya gelen mebuslarla müzakere edildiği bilgisini de aktarıyor.

Belgeler içinde ayrıyeten Amasya görüşmelerinin yapılması, tayinler, talimatlar, önlemler üzere onlarca bahiste tutulan notlar yer alıyor. (AA)

BİRDE BUNLARA BAKIN