Cem Karaca: Sürgünde bir “Muhtar”

2004 yılında 58 yaşındayken kaybettiğimiz Anadolu rock müziğinin efsane isminin hayat öyküsü Cem Karaca’nın Gözyaşları sinemasıyla sinema perdesine taşındı. Gelin hem sinemadan anekdotlara hem de Karaca’nın hayatından öne çıkanlara birlikte bakalım.

Ne sıkıntı imiş be ey muhtar ah unutmak
Dost elinden yaralanıp ah vurulmak
Bundan sonra haram bize yaşamak
Yazın beni yoğa gayri

Bu müziğin ismi “Muhtar”… Cem Karaca sözlerde kendisine sesleniyor. Malum, Cem Karaca’nın birinci ismi “Muhtar”. 1968 çıkışlı bu müziği görece az biliniyor. Zira tıpkı yıl yayınladığı “Resimdeki Gözyaşları” tüm listeleri silip süpürüyor. Bu yüzden midir bilinmez sinemada “Muhtar”a başta yer verilmiyor. Cem Karaca’yı canlandıran İsmail Hacıoğlu o kadar çok ısrar ediyor ki sonunda müzik sinema müzikleri ortasına ekleniyor ve böylelikle “Muhtar” tahminen de gölgesinden kurtuluyor.

Cem Karaca 1960’ların başında rock’n roll sevdasıyla başlıyor müzik seyahatine. Sanatçı bir ailenin çocuğu. Ünlü tiyatro ve sinema sanatkarı annesi Toto Karaca en büyük destekçisi. Oyuncu ve tiyatro direktörü babası Mehmet Karaca’nın ise oğlu için apayrı mefkureleri var. “Ben oğlumun hariciyeci olmasını istiyordum” diyor bir röportajında. O denli ki Cem Karaca’nın müzisyen olmasını engellemek için konserlerinde adam kiralayıp oğlunu yuhalatacak kadar ileri gitmiş!

Karaca’nın 40 yıllık müzik mesleğinde en güçlü devri kuşkusuz darbe süreciydi. Yasaklı yıllarda ne kadar itibarsızlaştırılmaya çalışılırsa çalışılsın ne ismi ne de yapıtları halkın gönlünden silinebildi. İşte sinema Karaca’nın çocukluğundan, 1987 yılında yurda dönüşüne kadar geçen müddette yaşadıklarını anlatırken aslında ülkenin sosyopolitik ahvalini ekrana taşıyor. Direktör Yüksel Aksu’nun da dediği üzere; “Bu sinema yalnızca bir müzisyen biyografisi değil, bir Cumhuriyet biyografisi…”

1970’lerdeki müzik çalışmaları büyük kentlerde yaşanan proleterleşmeye odaklanıyordu. 12 Mart Muhtırası sonrası Anadolu rock giderek politikleşti. Muhalif tonu yüksek müziklerinde personel sınıfının sıkıntılarına odaklanan Cem Karaca bu süreçte sol kısmın sembolü haline geldi. Ona nazaran rock müziği bir isyandı. Dünyayı yorumlama haliydi.

Ama o yıllarda birlikte sahne aldığı Moğollar’ın kurucusu Cahit Berkay müziklerin marşlara dönüşüp politikleşmesinden tasa ediyordu. Müzikal lisan konusunda yaşanan bu fikir ayrılığı yolları da ayırdı. Sinemada de bu ayrıntılara farklı bir parantez açılmış. Aslında korkulan da oluyor ve Cem Karaca 1978’de çıkardığı 1 Mayıs plağında komünizm propagandası yapmakla suçlanıyor. Hakkında soruşturma başlatılınca da Almanya’ya yerleşiyor. Darbe sonrasında ise vatandaşlıktan çıkarılıyor. 8 yıl sürüyor memleket hasreti…

Cem Karaca’yı canlandıran Hacıoğlu da tıpkı onun üzere İstanbul-Bakırköy’de doğup büyümüş. “Karaca benim çocukluk kahramanımdı” diyor. Tahminen de karşılaşmışlardır kim bilir? Bu yüzdendir ki projeyi duyduğunda rolü almayı çok istiyor. Lakin başrol için düşünülen isim Erdal Beşikçioğlu. Bir halde mutabakat sağlanamayınca rol Hacıoğlu’na gidiyor. O kadar heyecanlanıyor ki çabucak kampa giriyor oyuncu.

Yönetmen Yüksel Aksu aslında Hacıoğlu’nun sesini müziklerde kullanmayı düşünmüyor. Cem Karaca’nın yepyeni müzikleri playback yapılacak. Lakin İsmail Hacıoğlu o denli istekli ki… “Şarkıları ben okuyacağım değil mi abi?” diye sorduğunda Yüksel Aksu “Nasıl yani sen mi okuyacaksın?” diye şaşırıyor. Hacıoğlu “En azından bir deneyelim” diyor. Müzik Yöneticisi Cem Öğet’le birlikte 300 saat kayıt odasına kapanıyorlar. 1974’te Cem Karaca ile Dervişan kümesini kuran Müzisyen Uğur Dikmen de çalışmalara dayanak veriyor. İsmail Hacıoğlu müzikleri o denli bir söylüyor ki direktör playbackten vazgeçiyor.

Filmin senaryo danışmanı Cem Karaca’nın oğlu Emrah Karaca… Yıllarca hasretini çektiği babasıyla bu sinemada kucaklaşıyor bir manada. Sinemada Cem Karaca’nın gönül alakalarına de yer veriliyor ancak hayatına giren bayanlar gölgede bırakılmış üzere geldi bana. Diyaloglar yok denecek kadar az. Cem Karaca daima mağdur, hayatındaki kadınlarsa daima yolda bırakanlar üzere yansıtılmış. Tamam; bu sinemanın kahramanı Cem Karaca lakin hiç mi kusuru yoktu?

Türkiye için kıymetli figürlerin hayat kıssası sinemaya aktarılırken yüceltmeye daha fazla odaklanıldığını, bu manada riskten kaçınıldığını daha evvelki biyografilerde de görmüştük.

Filmdeki renk kullanımı devrin ruhuna çok yakışsa da kimi sahnelerde fazla koyu görünüyor. Cem Karaca müzikleri dışında dramatizasyonu artırmak için kullanılan enstrümantal müzikler da fazlaydı. Aslında gereğince dramatik olan sahnelere bir de bu müziklerle yüklenmek gerekli miydi bilemedim. Öte yandan Cem Karaca’nın kendine has nüktedanlığı sinemanın genel lisanına de hakim. Yalnızca bir dram izlemiyoruz yani. Ve tüm sinema boyunca Cem Karaca müziklerine doyuyoruz. İsmail Hacıoğlu’nun ses yeteneğine ve oyunculuğuna hayran kalarak.

BİRDE BUNLARA BAKIN