Derviş Zaim: Gerçek hayatta tanıdığım dolandırıcının belgeselini yaptım

‘Tabutta Rövaşata’, ‘Filler ve Çimen’, ‘Cenneti Beklerken’ ve ‘Rüya’nın ortalarında olduğu sinemalarının yanı sıra ‘Tavuri’ isimli belgesel sinemaya imza atan direktör ve üretimci Derviş Zaim, 9. Sakarya Memleketler arası Kısa Sinema Şenliği’nde düzenlenen söyleşiye katıldı.

Usta direktör Derviş Zaim, Sakarya Üniversitesi Turgut Özal Kültür ve Kongre Merkezi’nde gerçekleşen ‘Türk sinemasında bir Auteur: Derviş Zaim’ bahisli söyleşide Doç. Dr. Mustafa Aslan’ın sorularını cevapladı.

Son olarak ‘Tavuri’ isimli belgesel yapıtı izleyiciyle buluşturan Zaim, ‘Paralel Yolculuklar”‘ ismini verdiği birinci belgeselden sonra, yaptığı ikinci belgeselin ‘Tavuri’nin olduğunu söyledi.

Yönetmen Zaim, ‘Tavuri’nin manasının şeytan olduğunu belirterek, “Gerçek hayatta da tanıdığım bir dolandırıcının belgeselini yaptım. Ben kurmaca sinemalar yapıyorum. Hayatının yarısı hapishanede geçmiş, yattığı hapishaneyi bile dolandırmış bir karakterdi Tavuri. Gerçek ismi Mustafa Serttaş. Benim de çocukluktan tanıdığım biriydi. Hasebiyle şahsi tarihimin de içerisinde olduğunu söylemem gerekiyor. Bütün bunları harmanlayan bir belgesel oldu. Belgeselin emeli hatası ya da hatalıyı sempatikmiş üzere göstermek asla değil. Bu aslında insanın kabahat tarafından mahvedileceğini, duvara çarpılacağını, erozyona uğratılacağını göstermek maksatlı bir belgesel. Lakin bunun yanı sıra değerli bir soru daha soruyor. Sanki biz hata olgusuyla nasıl yaşamaya devam edeceğiz?” dedi.

Yapımın birinci gösteriminin ABD’nin değerli belgesel şenliklerinden biri olan True/False Sinema Festivali’nde, ikinci gösteriminin ise İstanbul Sinema Festivali’nde yapıldığını lisana getiren Derviş Zaim, ‘Tavuri’nin kasım ayında Ankara Sinema Şenliği programında ‘Flaşbellek’ sinemasıyla birlikte yer alacağını kelamlarına ekledi.

“BU GÜÇ BİR SORU”

Usta direktör, ‘Flaşbellek’ isimli sinemasında ise “Suriye’de ne oldu?” sorusunu kendine sormaya çaba ettiğini aktararak, “Suriye sorunu başladığı vakit, 2011 yılı, tesirini bizim üzerimizde de yavaş yavaş hissettirmeye başladı. Yalnızca sokakta gördüğümüz insanların ortaya çıkmasıyla ilintili değil. Medyanın gösterdiği olaylar, durumlar, karakterler ve bunların iç acıtıcı hali beni rahatsız ediyordu. Ancak, bir mühlet sonra sokaklarda da bu iç acıtıcı şeyleri görmeye başladık; bilhassa göçmenler, boğulanlar, Aylan bebeğin durumu” tabirlerini kullandı.

Zaim, “Ukrayna’dan tutun da Suriye’ye, Irak’a ve artık Filistin’de olup bitenlere varıncaya kadar bir barut fıçısının üzerindeyiz. Savaş hayatımızın göbeğine, ortasına gelmiş vaziyette. İnsanlığı kurtaracak şeylerden birinin de, insanın kendi içerisindeki eksikliğin ne olduğunu gösterebileceği sinemalar sunmak diye düşünüyorum. ‘Her taraf yangın yerine dönüşmüşken sen insanlığını nasıl koruyabilirsin, öteki insanlara nasıl model olabilirsin?’ Bu sıkıntı bir soru. Sineması hem Arapça çekmiştim, çekmek istiyordum, sahih, gerçekçi olması için, hem de mümkün olduğu kadar oradaki hakikate uygun bir iş yapmak istemiştim. Bunun için çok okudum, çok araştırdım, çok izledim, dolaştım” diye konuştu.

“DEĞER YARATMAYAN BİR SİNEMA DUVARA ÇARPAR”

Yönetmen Zaim, Türk sinemasının paha yaratması gerektiğinin altını çizerek, “Değer yaratmayan bir sinema duvara çarpar. Bu benim Türk sinemasına yönelteceğim tenkitlerden bir tanesi. Kıymet yaratmak konusundaki eksiklik. Hasebiyle benim sinemamda en azından insanı daha da insan yapabilmek için girişilmiş bir uğraş var diye nitelendirebilirim” değerlendirmesinde bulundu.

Derviş Zaim, çekeceği sinemayla ilgili ön hazırlık sürecine ait de, “Diyelim ki ekoloji ile ilgili bir sinema yapacağım ve düşünüyorum. Ekolojiyle ilgili o güne kadar neler söylendi, neler yapıldı, niye o denli yapıldı, bütün bunları etüt ediyorum. Ekolojiyle, çevrecilikle ilgili çok farklı kanılar var. Bunların ortasında ne olabilir, kutsal metinlerle ekoloji ortasında bir bağlantı olabilir mi, onlara bakıyorum. Mesela önüme bir Neml Müddeti, Süleyman’ın karıncalarla konuşması geliyor. Bunun ekolojiyle, çevrecilikle aslında bir manada bağı olabileceğini keşfediyorum” dedi.

“FİLMLERİMDE TÜRKİYE’NİN SIKINTILARINA DİREKT EL ATMA UĞRAŞI GÖRÜLÜR”

İyi bir kıssa anlatmakla mükellef olduğuna vurgu yapan direktör, ‘Filler ve Çimen’ sinemasına ait ise şunları söyledi:

“Benim filmlerime baktığınız vakit hem Türkiye’yi hem yaşadığımız coğrafyayı saran sorunlara direkt bir el atma uğraşı görülür. Karnından konuşma değil de direkt daldığını söylemek mümkün. Türkiye’de devletin çürümesi, devletin içerisindeki bozukluklar, derin devlet, istihbarat, güvenlik ağının çökmesi, terörle ilgili bir sinema yapmak üzere bir niyetim vardı. ‘Filler ve Çimen’ o denli yapıldı. O sinemanın benzerinin bir sefer daha yapılma ihtimalinin zayıf olduğunu düşünüyorum. Estetiği ve söylediği, tartıştığı şeyler bağlamında ve cümlesini kurma biçimi açısından tekrarının sıkıntı olduğunu düşünüyorum.”

“Bir de o sineması yapma biçimimiz enteresandır. Ebru sanatından hareket ettim. Yazgı, yazgı ve özgürlük üzerine bir düşünme teşebbüsü olacaktı ‘Filler ve Çimen.’ O denli olmasını sağlamaya çalıştım. Bir sürü küme var. Bu kümeler birbirleriyle tesadüfen bir ortaya geliyor, çarpışıyorlar. Mana, çatışma onlardan doğuyor. Nerdeyse o güdülerin Türkiye’deki kaosunu hatırlatan bir yapısı olsun istemiştim. Bunu da biçim olarak ebru sanatının bilinmezliğine dayandırmak üzere bir fikrim vardı. ‘Filler ve Çimen’ ikinci sinemam, çok sonra ortaya çıkacak olan bir yönelimi de hafif hafif müjdeliyordu, gelenekle benim bağım nasıl olacak, nasıl devam edecekti? Ebru birinci el attığım klâsik sanattır. ‘Filler ve Çimen’de hissesi çok büyük değildir. Bu hisse, daha sonraki sinemalarda dördüncü sinemam ‘Cenneti Beklerken’de minyatür sanatıyla ortaya çıktı. Sonra beşinci sinemam ‘Nokta’da klasik Osmanlı çizgi sanatı olarak kendini duyurdu. Altıncı sinemam ‘Gölgeler ve Suretler’de de gölge oyunu olarak kendini gösterdi.”

“TUNCEL KURTİZ SEKİZ AY BENİ KAPIDAN KOVDU”

Başarılı direktör, birinci sineması ‘Tabutta Rövaşata’yı imkansız denebilecek şartlarda yaptığını lisana getirerek, şunları kaydetti:

“İngiltere’de master yaptım geldim. Orda yazdığım bir senaryo vardı. Onu aldım, Yeşilçam dışından tanıdığım birkaç yapımcıya götürdüm. Doğal ki beni aramadılar. Hasebiyle şu niyet başıma yavaş yavaş oturmaya başladı. Yaparsam artık yapacağım ya da hiç yapmayacağım. ‘Ölmüş eşek fiyatına sinema nasıl yapılır’ isimli çalışmaya giriştik. ‘Tabutta Rövaşata’nın senaryosunu çok güzel yazdım. Ahmet Uğurlu ve Haluk Bilginer ‘Çöplük’ diye bir oyun oynuyordu Moda’da. Kuliste bekledim. Uğurlu çıkarken dedim ki, ‘Abi seninle görüşmek istiyorum.’ O da telefonunu verdi, sağ olsun nazik bir adam olduğu için. Ona, ‘Ben sinema çekeceğim, para arıyorum. Para bulursam sana geleceğim, bulamazsam da sana geleceğim.’ dedim. ‘Tamam, ver senaryoyu okuyayım.’ dedi. Okudu, beğendiğini söyledi. ‘Çalışmak ister misin?’ diye sordum. ‘İsterim.’ dedi. ‘Para arıyorum.’ dedim. ‘Aramaya devam et.’ dedi.”

“Sonra Tuncel Kurtiz’e de senaryoyu verdim. Kurtiz, ‘Senaryoyu beğendim, başrolü verirsen oynarım.’ dedi. Ben de ona ‘Başrolü vermem.’ dedim. ‘O da oynamam.’ dedi. Sekiz ay Tuncel Kurtiz beni kapıdan kovdu, ben bacadan girdim. Sonra para bulamayacağım anlaşılınca anneme gittim. 60 kutu negatif sinema alabileceğim parayı verdi. Bedelli sinema direktörü ve belgeselcisi, Türk belgeselinin duayeni Suha Arın bana bir kamera ve iki ışık verdi. Bir tane Tavus kuşu aldım. İmaj direktörü ve öteki grup benim Rumelihisarı’ndan çay ve kahve arkadaşlarımdı. Onlar bana yardım etti. Ahmet Uğurlu geldi, Tuncel Kurtiz’e gittim, ‘Geliyor musun?’ dedim. ‘Nalet olsun, geliyorum.’ dedi. O sineması yaptık.”

“HAZAR ERGÜÇLÜ, BUĞRA GÜLSOY, OSMAN ALKAŞ…”

Ünlü birçok kişinin birinci sinemasını kendisiyle çektiğini kaydeden Zaim, “Hazar Ergüçlü, Buğra Gülsoy, Osman Alkaş, birçok insan var bu türlü. Yedinci sinemam ‘Devir’i hiç tanınmamış üç çobanla çektim. Burdur’da, Hasan Paşa köyünde hayatları boyunca yalnızca askerlik için köyden çıkmış üç çoban vardı. ‘Devir’ 80 dakika, en sevdiğim filmlerimden biridir. Her vakit konservatuvardan mezun olmuş beşerlerle çalışmadım. Haluk Bilginer, Taner Birsel’le çalıştım. Son sinemam ‘Flaşbellek’te Arap sinemasının en büyük iki starıyla çalıştım ki ikisi de dünya starıdır, Türkler farkında değil. Kendimi o denli kategorize etmem. Tek tek sinemalar bana nasıl oyuncuya gereksinim duyduklarını söylüyor” açıklamasını paylaştı. (AA)

BİRDE BUNLARA BAKIN