Haiti'de Çetelerin Hapishaneleri Basması ve Çete Şiddetinin Yükselişi

Haiti’de Çetelerin Hapishaneleri Basması ve Çete Şiddetinin Yükselişi

Haiti’de yaşananlar, ülkede son yıllarda silahlı çetelerin önlenemez üzere görünen yükselişini izleyenler için bile şoke edici. Bu Karayipler ülkesinin başşehrinde ve giderek artan oranda kırsal kesitlerde de hakimi olan çeteleri yakından inceledik.

Haiti’de çetelerin hapishaneleri basması sonucu binlerce mahkum firar etti, tek bir seçilmiş üyesi olmayan bir hükümet ve başbakanı açıkça tehdit eden bir çete başkanı.

Haiti’de yaşananlar, ülkede son yıllarda silahlı çetelerin önlenemez üzere görünen yükselişini izleyenler için bile şoke edici. Bu Karayipler ülkesinin başşehrinde ve giderek artan oranda kırsal kısımlarda de hakimi olan çeteleri yakından inceledik.

Silahlı kümeler, Haiti’nin tarihinde usun müddet kanlı bir rol oynadı.

Papa Doc diye tanınan François Duvalier ve oğlu Jean Claude “Baby Doc” Duvalier’nin 29 yıl süren dikta idaresinde Tonton Macoutes diye bilinen bir milis gücü, Duvalier rejimine rastgele bir muhalefeti bastırmak için çok şiddet kullanmıştı.

Genç Duvalier 1989’da sürgüne gitmeye zorladı, lakin çeteler değişen ölçülerde güç sahibi olmaya devam ettiler ve bazen ittifak yaptıkları siyasetçiler tarafından korunup, teşvik edildiler.

Çete şiddetindeki son yaygın artış, 7 Temmuz 2021’de Cumhurbaşkanı Jovenel Moise’nin suikastla öldürülmesinin akabinde başladı.

Cumhurbaşkanı, Haiti içindeki “karanlık güçleri” kınamaya başladıktan sonra, başşehir Port-au-Prince’teki konutunun çabucak dışında bir küme Kolombiyalı paralı asker tarafından vuruldu.

Kolombiyalılar ve kimi öbür şüpheliler tutuklansa da, suikast buyruğunu kimin verdiğine dair yürütülen soruşturmada hala rastgele bir sonuç alınamadı.

Çete şiddeti Cumhurbaşkanı Moise’nin iktidar devrinde de yaygındı, lakin suikastin yarattığı iktidar boşluğu sayesinde çeteler daha çok alan ele geçirdi ve daha faal bir hale geldiler.

Ülkede boş kalan tek koltuk yalnızca cumhurbaşkanlığı da değil.

Genel seçimlerin tekrar tekrar gecikmesi nedeniyle, tüm seçilmiş yetkililerin vazife müddetleri doldu ve kurumlar öndersiz kaldı.

Jovenel Moïse’s öldürülmesinden bu yaana ülkeyi Ariel Henry yönetiyor.

Henry, vefatından kısa bir müddet evvel Cumhurbaşkanı Moise tarafından başbakanlığa atanmıştı, lakin seçilmiş bir isim değil bu yüzden meşruiyeti konusunda soru işaretleri var.

Söz verdiği seçimler gerçekleşmediği için Ariel Henry’nin liderliğine karşı giderek büyüyen bir muhalefet var.

Dahası, güvensizlik de arttı ve yüzbinlerce Haitili meskenlerini terk etmek zorunda kaldı.

Henry’nin en büyük rakiplerinden biri, polislikten kovulduktan sonra çete önderi olan Jimmy Cherizier.

“Barbekü” takma ismiyle da tanına Cherizier, 2020’de işbirliğine giden dokuz çetenin kurduğu G9 ittifakını yönetiyor. İttifakın öldürülen cumhurbaşkanı Moise’nin Tet Kale Partisi ile bağları olduğu belirtiliyor.

Barbekü, Başbakan Henry’ye en başından beri karşı çıkıyordu.

Çete önderi “kokuşmuş burjuvaziyi” sorumlu tuttuğu Moise suikastını takipçilerini “meşru şiddet” diye tanım ettiği aksiyonlara teşvik etme için kullandı.

Vahşi hücumlar ve yağma olayları artı. Bilhassa de Barbekü’nün hakim olduğu başşehir Port-au-Prince’te.

Ekim 2021’de, Jimmy Cherezier çetesinin birden ortaya çıkan ağır silahlı adamları, havaya ateş açarak Ariel Henry’nin bir anıta çelenk bırakmasını engellediler.

Cherezier daha sonra etrafında çete üyeleriyle beyaz bir ekip elbise giyerek kelam konusu anıta çelenk bıraktı. Sıradışı bir güç şovuydu.

Cherezier’in G9 çetesi, öldürülen Cumhurbaşkanı Moise’ye karşı çıkan partilerle kontaklı olduğu belirtilen G-Pep çetesiyle de kanlı bir savaş veriyor.

İki çete ortasında bölge ele geçirmek için yaşanan çatışmalar sık sık görülüyor ve çatışmalar başşehir Port-au-Prince’in fakir mahallelerinden kent merkezine yanlışsız yayıldı.

Okullar ve hastaneler çatışmalar yüzünden kapanmak zorunda kaldı ve Memleketler arası Göç Örgütüne nazaran geçen yıl 100 binden fazla kişi meskenlerini terk etti.

Uluslararası Kızılhaç Komitesi, BBC’ye yaptığı açıklamada, çalışanlarının yardım dağıtmak için yüzlerce çeteyle müzakere etmek zorunda kaldığnı söyledi.

G9, 2022’de bir öteki güç gösterisi yaptı ve Varruex yakıt terminaline girişi abluka altına aldı. Bu nedenle yakıt ezası başladı ve içme suyu ile ilaç üzere değerli yardımlar darbe aldı.

11 milyon nüfuslu ülkede 2023 sayılarına nazaran yalnızca 9 bin faal çalışanı olan ülkenin polis gücü, ABD’den kaçırılan gelişmiş silahlara sahip çetelerle başa çıkmakta zorlandı.

BM’nin insani yardım koordinatörü Ulrika Richardson’a nazaran şu anda başşehrin % 80’inin çete denetimi altında olduğunun kestirim edildiğini söylüyor ve bu bölgelerde yaşayanların “insanlık dışı” şiddete maruz kaldığını belirtiyor.

Richardson, 2022 ve 2023 ortasında bayanların ve genç kızların çeteler tarafından amaç alınmasıyla cinsel şiddetin % 50 arttığını vurguluyor.

Başbakan Henry, şiddetle başa çıkabilmek için milletlerarası takviye daveti yaptı, lakin şu ana dek yalnızca Bahamalar, Bangladeş, Barbados ve Çad BM’ye resmen güvenlik işçisi gönderebileceklerini söylediler. Lakin bunların hiç biri şimdi ülkeye ulaşmadı.

Şiddet olaylarındaki son artış sırasında Henry, Kenya’ya gidip Haiti’ye 1000 polis konuşlandırmayı vaat eden yetkililerin vaatlerini yerine getirmesi için lobi faaliyetinde bulundu.

Haitili siviller umutsuzca, güvenlik şartlarının düzelmesini beklerken, yabancı güvenlik çalışanının konuşlandırılmasından telaşlı olanlar da var.

1791’deki köle isyanıyla Fransa’dan bağımsızlığını alan Haiti, 1915’ten 1934’e dek ABD işgalinde kaldı. 1994 ve 2004’teki Amerikan askeri müdahaleleri de, bir çok kişiyi dış müdahelelere karşı dertli hale getirdi.

Karşıtları, Henry’nin istifa davetleri artarken Kenya polis gücünü iktidarını sağlamlaştırmak için kullanacağından korkuyor.

Jimmy “Barbekü” Cherizier de Ariel Henry’yi yabancı güvenlik gücü çağırarak, pozisyonunu sağlamlaştırmak istemekle suçlayanlardan biri.

2022’de çete önderi kendi “barış” planını sunmuş ve çetesinin affedilmesini ve Haiti’nin 10 bölgesinden temsilcilerin olacağı bir “akiller heyeti” oluşturulmasını istemişti. O devir ayrıyeten çetesine kabine üyelikleri verilmesini de talep etmişti.

Cherezier o günden bu yana baskıyı artırıyor ve kendisini “gayrımeşru” bir önderi devirmeye çalışan bir “devrimci” olarak sunuyor.

Cherezier 1 Mart’ta “Ariel Henry ile savaşmaya devam edeceğini” söylemiş ve “savaşın gerektiği kadar süreceğini” belirtmişti.

Henry’nin şu anda nerede olduğu bilinmiyor, fakat binlerce firari mahkum sokaklardayken ve G9’un güçlü önderi açıkça istifa davetinde bulunurken, başbakanın asayişi hemencecik tekrar sağlaması giderek daha uzak bir mümkünlük haline geliyor.

BİRDE BUNLARA BAKIN