Hattuşa, Satala ve Ani’deki arkeolojik hafriyatlar, geçmişi bugüne taşıyor

Çorum’un Boğazkale ilçesinde yaklaşık 8 bin yıllık geçmişe sahip Hattuşa Ören Yeri, Gümüşhane’nin Kelkit ilçesinde Roma devrine ilişkin Satala Antik Kenti ile Kars’taki Ani Ören Yeri’ndeki hafriyat çalışmaları, geçmişi bugüne taşıyor.

Hititlerin başşehri Hattuşa’ya mesken sahipliği yapan Çorum’un Boğazkale ilçesinde 1906’da başlayan arkeolojik hafriyat çalışmaları, 117 yıldır devam ediyor.

Arkeolojik hafriyat çalışmaları, 2006’dan bu yana Alman Arkeoloji Enstitüsü ismine Prof. Dr. Andreas Schachner başkanlığında yürütülüyor.

Hattuşa’da tarihin izini süren Schachner, bu yıl verimli bir hafriyat dönemi geçirdiklerini söyledi.

Yaklaşık 8 bin yıllık geçmişiyle Hattuşa’nın hem Anadolu hem de dünya tarihi açısından değerli bir merkez olduğunu vurgulayan Schachner, burada yapılan hafriyatlarda insanların Kuzey Anadolu’da birinci yerleşik hayata geçmesinden periyodunun üstün gücü Hititlerin idare biçimine kadar birçok değerli bahiste bilgi sahibi olabildiklerini vurguladı.

Bölgede milattan evvel 6 binli yıllardan bugüne ömrün nasıl süregeldiğini, kentlerin nasıl kurulduğunu ve kaybolduğunu, insanın etraf ile ilgisini geniş bir yelpazede inceleme fırsatı bulduklarını lisana getiren Schachner, Mezopotamya ve Mısır dışında bir coğrafyada 400 yıl boyunca çok geniş coğrafyayı yönetecek bir devlet yapısı kurabilen Hititlerin kültürünü keşfedebildiklerini kaydetti.

Hattuşa’daki hafriyatlarda yaklaşık 8 bin yıllık tarihi serüveni takip ettiklerinin altını çizen Schachner, şöyle devam etti:

“Dünya kültür mirası açısından tahminen en kıymetli eser, Kadeş Barış Antlaşması’dır. Birinci defa orada beşerler, iki büyük devlet birbirine eşit davranarak, evvelden müzakere yaparak kalıcı bir barış maksadıyla bir antlaşmaya vardılar ve bu antlaşmaya uyuldu. Yani çağdaş diplomasinin temelinin orada atıldığını görüyoruz. Buna misal birçok sembolik eser var.

Bugün Ankara Medeniyetler Müzesi’nde bulunan 2 boğa heykeli, Boğazköy Müzesi’nde bulunan boğa başlı vazo, Boğazköy sfenksleri (aslan bedenli heykel), aslanlı tekne, aslanlı kapı, Kral Kapı’daki kabartmalar, Alacahöyük’teki kabartmalar bu bağlamda çok değerli. Yörüklü ve İnandık vazoları süper ve dünya kültür mirasına, üniversal kültürümüze çok büyük katkı sunan eserler.”

Bu yıl hafriyat çalışmalarında Hattuşa’nın “Büyük Kale” ve “Yukarı Şehir” bölgelerine tartı verdiklerini söz eden Schachner, bu yılın en değerli keşfinin yaklaşık 4 bin yıllık, üzerinde Kalaşma ülkesine ilişkin lisandan paragrafın bulunduğu tablet olduğunu kaydetti.

“Yukarı Şehir”deki hafriyatlarda tapınak ve anıtsal mimari yapılar keşfettiklerini anlatan Schachner, “Büyük Kale’de 2 Hitit yapısı ile karşı karşıyayız. Yani Hitit sarayının görünümü, önümüzdeki yıllardaki çalışmalarla büsbütün değişecek.

Bu da geleceğe yönelik çok ümit verici. Kuzey batı yamaçta Hititlerin ve başka kültürlerin bu yamacı, sarp coğrafyayı nasıl kullandığını, mimariyi nasıl içine oturttuğunu görmekteyiz. Bu, çok kıymetli. Bu sene bizim için verimli ve enteresan geçti. Tarihi biraz daha ileri götürebileceğimiz bir sene oldu” diye konuştu.

Bu yıl hafriyat grubunda yaklaşık 95 kişinin yer aldığını belirten Schachner, “Kazı takımımız çok uluslu. Türkiye’nin yanı sıra Almanya’dan, Amerika’dan gelen uzman arkadaşlarımız var. Jeologtan biyoloğa, zooarkeologtan çivi yazı uzmanlarına kadar multidisipliner bir çalışma bu. Uzman grubumuz 45 kişi oldu” dedi.

Satala Antik Kenti

Gümüşhane’nin Kelkit ilçesinde Roma devrinde askeri karargah olarak kullanılan Satala Antik Kenti’nde ise hafriyat çalışmaları 2017’den beri devam ediyor.

Sadak köyü hudutlarında bulunan Satala’da yapılan antik kent ile kuzey ve batısında yer alan mezarlık alanında, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müsaadesiyle Gümüşhane Valiliği, Kelkit Kaymakamlığı, Kelkit Belediyesi ve Türk Tarih Kurumunun yürütülen çalışmalar, 25 dönüm alanı kapsıyor.

Bartın Üniversitesi Arkeoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şahin Yıldırım başkanlığında 20 kişilik grupla ağustosta başlayan kazıların bu yılki etabı tamamlandı.

Roma İmparatorluğu periyodunda sonu koruma etmek maksadıyla askeri karargah olarak kullanılan antik kentte çalışma yapan grup, lejyon (Eski Romalılarda piyade ve süvarilerden oluşan askeri birlik) kalesi ve mezarlara ağırlaştı.

Ekip, 1,5 aylık hafriyat sırasında kaleye ilişkin temel izlerine, çok sayıda kılıç ve mızrak kalıntısı ile çok kollu büyük demir şamdana ulaştı.

Kazı çalışmalarına gelecek yıl yaz mevsiminde devam edilecek.

Anadolu’ya birinci giriş kapısı olan Ani’de hafriyatlar 1892’de başladı

Kafkaslar’dan Anadolu’ya birinci giriş kapısı olma özelliği taşıyan ve 2016’da UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilen, Kars’ta bulunan Ani Ören Yeri’ndeki gizli tarihin gün yüzüne çıkarılması için 1892 yılından bu yana farklı periyotlarda hafriyat çalışması yapılıyor.

Çok sayıda medeniyete konut sahipliği yapan ve surlar, cami, katedral, saray, kilise, manastır, tapınak, hamam, köprü ile bir kısmı yıkılmış kapalı pasajdan oluşan yaklaşık 25 kadar değerli yapının ayakta kaldığı Ani’deki hafriyatlar sürüyor.

Ani’de 1892-1893 ile 1904-1917 yıllarında Nikolai Yakovleviç Marr, 1944’te Prof. Dr. İsmail Kılıç Kökten, 1964-1967 periyodunda Prof. Dr. Kemal Balkan, 1989-2005 yıllarında Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı, 2006-2010 periyodunda Prof. Dr. Yaşar Çoruhlu, 2011-2018 yıllarında Prof. Dr. Fahriye Bayram başkanlığında yürütülen hafriyatlar, 2019 yılından bu yana Doç. Dr. Muhammet Arslan idaresinde gerçekleştiriliyor.

Kafkas Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Ani Ören Yeri Hafriyat Lideri Doç. Dr. Muhammet Arslan, 2016’da UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilen Ani Ören Yeri’nin Kars’ın 45 kilometre doğusunda, Türkiye-Ermenistan sonunun sıfır noktasında bulunduğunu söyledi.

Anadolu’daki Türk-İslam şehirciliğinin ve Anadolu’daki Türk İslam mimarisinin de başlangıç noktasını Ani’nin oluşturduğunu tabir eden Arslan, şöyle konuştu:

“Halen kazıların devam ettiği büyük hamamda, geçen yıl dünyadaki birinci suda doğumu ortaya çıkartan bir taş küvet çıkarttık. Bugün bilimsel literatürde dünyadaki birinci suda doğumun 1803 yılında Fransa’da gerçekleştiği yazarken bu keşif, aslında dünyadaki birinci suda doğumun 12. yüzyılda Anadolu’da ve Ani’de gerçekleştiğini açık bir biçimde ortaya koymaktadır. Doğal bu durum tıpkı vakitte 12. yüzyıldaki Türk İslam medeniyetinin, Türk İslam biliminin de ulaştığı seviyeyi göstermesi açısından son derece kıymetli.”

“Mezar odalarından oluşan mezarlığı ortaya çıkarttık”

Kazıların Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Kafkas Üniversitesinin iştirakinde devam ettiğini belirten Arslan, “Özellikle Katedral’in yani Fethiye Camisi’nin çabucak karşısında ortaya çıkarttığımız mezarlık ise Türk-İslam periyodunun Anadolu’daki birinci mezarlığı olması bakımından son derece değerli. Burada kare bir kural üzerinde 8 gen gövdeli bir kümbet kalıntısıyla birlikte etrafında sandukalardan ve akıt dediğimiz mezar odalarından oluşan büyükçe bir mezarlığı da ortaya çıkarttık” dedi.

Arslan, hafriyatlarda, Orta Çağ’a ilişkin sırlı ve sırsız seramikler, çok sayıda taş, cam, kemik, metal ve ahşap buluntulara da rastlandığını kelamlarına ekledi. (AA)

BİRDE BUNLARA BAKIN