Türk edebiyatının güçlü kalemi: Ömer Seyfettin

“Kaşağı”, “Falaka”, “Diyet”, “Yalnız Efe”, “Pembe İncili Kaftan” ve “Perili Köşk”ün de ortalarında bulunduğu çok sayıda yapıta imza atan, Türk edebiyatının güçlü kalemlerinden Ömer Seyfettin’in vefatının üzerinden 104 yıl geçti.

Yüzbaşı Ömer Şevki Efendi ile Fatma Hanım’ın oğlu Ömer Seyfettin, 11 Mart 1884’te Balıkesir Gönen’de dünyaya geldi.

Usta edebiyatçı, 7 yaşına kadar kaldığı Gönen’de, 4 yaşından itibaren medrese eğitimi veren mahalle mektebine gitti.

Babasının Ayancık’a atanmasının akabinde sübyan mektebine başlayan müellif, verilen eğitimi beğenmeyen ailesi tarafından 1892’de İstanbul’da Mekteb-i Osmani’ye yazdırıldı.

Ömer Şevki Efendi, kendisi üzere asker olmasını istediği oğlunu, Eyüpsultan Askeri Baytar Rüştiyesine yerleştirdi.

Burada tiyatroyla da tanışan ve yazmaya ilgi duyan Seyfettin, rüştiyeden arkadaşı Aka Gündüz ile Edirne Askeri İdadisinde eğitimine devam etti.

Her iki okul, usta muharririn askeri kimliğinin yanı sıra edebiyata yönelmesinde değerli rol oynadı.

İlk şiiri Mecmua-i Edebiyye’de yayımlandı

İdadinin son sınıfındayken, yazdığı şiirleri çeşitli mecmualara gönderen Seyfettin’in birinci şiiri, Mecmua-i Edebiyye’de okuyucuyla buluştu.

Ömer Seyfettin, 1900’de İstanbul Kara Harp Okuluna girdi. Okuldan 1903’te mezun olan muharrir, kura sonucu Kuşadası Redif Taburuna atandı. Tıpkı yıl taburda yaşanan karışıklıklar hasebiyle misyona Kuşadası’nda değil Rumeli’de başladı.

Selanik ve Manastır’a bağlı Pirlepe’de çeşitli misyonlarda bulunan muharrir, elde ettiği muvaffakiyetler hasebiyle 2 liyakat madalyasıyla ödüllendirildi. İsyanın bastırılmasının akabinde 6 Eylül 1904’te bağlı bulunduğu taburla Kuşadası’na döndü.

Askeri okullardaki eğitimini muvaffakiyetle tamamlayan Seyfettin, 1907’de İzmir’de açılan Jandarma Okulunda öğretmenlik yaptı ve jandarma örgütünün İzmir’deki kuruluş çalışmalarında yer aldı.

Ömer Seyfettin, burada “İzmir”, “Ahenk” ve “11 Temmuz” isimli gazete ve mecmualarda yazılar kaleme aldı.

Önemli muharrir ve fikir adamlarını tanıdı

Usta edebiyatçı, Baha Tevfik, Şahabettin Süleyman ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu üzere kıymetli muharrir ve fikir adamlarıyla tanıştı. Müellif, idadiden arkadaşı Aka Gündüz’den sonra edebi etrafını genişletmeye başladı.

Baha Tevfik’in teşvikiyle Fransızcasını ilerleten Seyfettin’in bu lisanda yazdığı birkaç şiir, “Perviz” imzasıyla “Mercure de Soleil” mecmuasında yayımlandı. Tıpkı yıllarda “Serbest İzmir”, “Sedad” ve “Muktebes” isimli vadeli yayın organlarında Seyfettin’in yazı ve şiirleri okuyucuya ulaştı.

Ömer Seyfettin, ordudaki misyonundan 1911’de ayrılarak Selanik’e gitti. Askeri rüştiyede başlayan şiir yazma merakı, artık hayatı boyunca sürdürmek istediği bir uğraş haline geldi.

Selanik ve Manastır’da yayımlanan “Bahçe”, “Kadın”, “Hüsn ve Şiir”, “Tenkid” ve “Piyano” mecmualarına şiirler gönderen müellif, Fransız edebiyatından, bilhassa Catulles Mendes’ten çeviriler de yaptı.

Edebiyat-ı Cedide topluluğuna uygun şiirler ya da Fransız edebiyatından çevirilerle meşgul olan usta kalem, daha evvel bir iki deneme yaptığı öyküye, bir daha vazgeçmemek üzere döndü.

Seyfettin ve arkadaşları, 1911’de “Genç Kalemler” mecmuasını okurla buluşturdu. Mecmuanın birinci sayısında Seyfettin’in imzasız yazdığı “Yeni Lisan” isimli başmakale, ulusal edebiyatın meydana gelmesinde birinci basamağı teşkil etti. Türklerde edebiyat alanında yeni bir uyanışın gerçekleştiğine işaret eden makale ve mecmua, Türk edebiyatının dönüm noktalarından biri olarak gösterildi.

Balkan Savaşları başlayınca orduya döndü

Yazar Seyfettin, Balkan Savaşları’nın başlaması üzerine, yaklaşık 1 yıllık ağır matbuat ve edebi faaliyetten sonra tekrar orduya döndü.

Garp ordusunda evvel Kosova’da Sırplara, sonra Yanya’da Yunanlılara karşı yaklaşık 5 ay savaşan Seyfettin, esir düştü ve Atina yakınlarındaki Nafliyon kasabasında 10 ay kadar esaret hayatı yaşadı. Muharrir, 17 Aralık 1913’te İstanbul’a döndü.

Esaret yıllarını tefekkür devri olarak kıymetlendiren usta edebiyatçı, bir taraftan kıssalar kaleme alırken öbür taraftan lisan, kültür ve hayat üzerine niyetlerini geliştirmeye çalıştı.

Ziya Gökalp ile tanışmasının akabinde memleket gerçeklerine yönelen muharrir, birinci kıssasını Balkanlar’daki vazifesi sırasında tuttuğu günlüklerden hareketle “İrtica Haberi” ismiyle Genç Kalemler’de yayımladı.

Usta edebiyatçı, 23 Şubat 1914’te askerlikten bir sefer daha ayrılarak İstanbul’a döndü.

Kısa mühlet sonra annesini kaybeden muharrir, “Türk Sözü” ile tekrar yazarlığa başladı ve bir müddet de “Yeni Mecmua”nın yayın sorumluluğunu üstlendi.

Kabataş Erkek Lisesi ve İstanbul Erkek Muallim Mektebi’nde öğretmenlik yapan müellif Seyfettin, Ali Canip ile kısa mühlet Tetkikat-ı Lisaniye’de encümen üyeliği yaptı. Ömer Seyfettin, ders kitapları ve müfredat çalışmalarına katıldı, kaleme aldığı yazılarında ise yabancı okulların kapatılması ve bunların yerine ulusal okulların açılması tarafında görüşlerini lisana getirdi.

Harbiye Nezaretinin kültür ve sanat adamları için 1915’te Çanakkale cephesine düzenlediği seyahate katılan usta kalem, tıpkı yıl İttihat ve Terakki Fırkası’nın ileri gelenlerinden Besim Ethem Bey’in kızı Calibe Hanım ile evlendi.

Çiftin, Hatice Fahire Güner ismini verdikleri kızı, 1917’de dünyaya geldi. Seyfettin, çok uzun sürmeyen bu evliliğin akabinde 1918’de yalnızlık ve bekarlık günlerine döndü.

Yeni Mecmua’da, hikayeciliği tarafından en üretken yıllarını yaşadı

Ömer Seyfettin’in Yeni Mecmua’nın başında bulunduğu devir, hikayeciliği tarafından en üretken yıllar oldu. “Eski Kahramanlar” serisindeki kıssalarını de yazdığı 1917-1918’de, 32 öyküsü yayımlandı.

Usta hikayeci, vefatına kadar geçen müddette bir taraftan sıhhat sorunlarıyla uğraşırken başka yandan kalem faaliyetlerine ve öğretmenliğe devam etti. İşgal günlerinin acı ve tasası içinde hastalığı ilerleyen muharrir, yatağa düştü.

Henüz 36 yaşındayken 6 Mart 1920’de şeker hastalığı nedeniyle vefat eden Ömer Seyfettin’in cenazesi, Kadıköy Kuşdili Mahmut Baba Mezarlığı’na defnedildi. Burası tramvay garajı yapılınca Seyfettin’in kabri, 23 Ağustos 1939’da Zincirlikuyu Mezarlığı’na taşındı.

150’ye yakın kıssa kaleme aldı

Ömer Seyfettin’in 100’e yakın şiiri, vefatından sonra bulunan el yazıları ve arkadaşlarına gönderdiği mektuplarda yer aldı.

Roman denemeleri “Ashab-ı Kehfimiz”, “Harem”, “Yalnız Efe” ve “Efruz Bey” ile 150 civarında öyküyü kaleme alan müellif, mensur şiir, fıkra, hatırat, mektup, makale ve çeşitli tiplerdeki çevirilerden oluşan geniş bir külliyata imza attı.

Modern Türk hikayeciliğinin kurulmasında öncü rol üstlenen Seyfettin, kıssalarının mevzularını belirlerken yalnızca ferdî deneyimiyle hudutlu kalmadı.

Seyfettin, çocukluğundan itibaren okuduğu okullar, çalıştığı, gezip gördüğü yerlerde edindiği izlenimler, duyduğu, dinlediği olaylar, okuduğu kitapların yanında, yaşadığı periyottaki toplumsal ve siyasi olaylar, Türk tarihi, Türk kültür ve medeniyeti üzere mevzularla öykülerinin çerçevesini oluşturdu.

BİRDE BUNLARA BAKIN