Yapay zekanın Dostoyevski'yle imtihanı

Yapay zekanın Dostoyevski’yle imtihanı

Dostoyevski’nin romanlarını yapay zeka imaj oluşturucusu DALL-E 3 görsel olarak yorumladı. İşte çıkan sonuçlar…

Yapay zeka imaj oluşturucusu DALL-E 3, ChatGPT kullanıcılarına açıldı. Yapmak istediğiniz görseli söylüyorsunuz, ChatGPT bunu DALL-E 3’ün anlayacağı lisana çeviriyor.

Biz de Rus edebiyatının saygın ismi Dostoyevski’nin romanlarının giriş kısımlarını DALL-E 3’e yazıp görsel oluşturmasını istedik. İşte o romanlar ve DALL-E 3’ün görsel yorumları:

Suç ve Ceza: Temmuz başlarında çok sıcak bir gün, akşama hakikat, genç bir adam “S .. . ” Sokağı’ndaki bir pansiyonda kiraladığı küçük odasından çıktı ve ağır, kararsız adımlarla “K…” Köprüsü’ne yöneldi. Mesken sahibiyle merdivenlerde karşılaşmaktan kurtulmayı başarmıştı. Kiraladığı küçük oda, beş katlı yüksek bir meskenin çatı katındaydı ve odadan çok bir dolabı andırıyordu. Yemek ve öteki hizmetler de içinde olmak üzere kiralamıştı odayı. Mesken sahibi bayan bir merdiven aşağıda farklı bir dairede oturuyordu ve genç adam her sokağa çıkışında, mesken sahibi bayanın merdivenlere yanlışsız arkasına dek açılmış olan mutfak kapısının önünden geçmek zorundaydı. Buradan her geçişinde de genç adam endişeye misal sayrılı bir his içinde kalır, utanç duyar, yüzünü buruştururdu. Konut sahibi bayana hayli borcu vardı ve onunla karşılaşmaktan çekiniyordu.

Yeraltından Notlar: Ben hasta bir adamım… Makus bir adamım. Hızsız bir adamım ben. Galiba karaciğerimden zorum var. Doğrusu hastalığımın ne olduğunun da farkında değilim ya, hatta neremin ağrıdığını bile uygunca bilemiyorum. Tıbba ve hekimlere hürmetim olduğu halde tedavi olmuyorum ve asla olmayacağım. Bir yandan da çok ölçüde, mesela tıbba hürmet besleyecek kadar boş inançlara bağlıyım. (Boş inançlara kapılmayacak kadar tahsil gördüm, lakin inanıyorum işte.) Yok efendim, yalnızca inadımdan tedavi olmak istemiyorum.

Ecinniler: Pek yetenekli bir muharrir olmadığım için, bugüne dek hiçbir olayla öne çıkmamış olan kentimizde bu yakınlarda olup biten tuhaf olayları anlatmaya biraz geriden başlayarak, üstün yetenekli ve saygıdeğer Stepan Trofimoviç Verhovenskiy’in yaşamöyküsünden birtakım detaylara gireceğim. Bu detaylar, anlatmayı düşündüğüm hikayenin girişi yerine geçsin; asıl hikaye sonra gelecek.

Karamazov Kardeşler: Aleksey Fyodoroviç Karamazov, tam on üç yıl evvelki vahim esrarlı mevti bir vakitler herkesin lisanında dolaşan (hatta artık bile ortamızda unutulmamış olan) bölgemizin derebeyi Fyodor Pavloviç Karamazov’un üçüncü oğluydu. Babasının mevtini yeri gelince anlatacağım. Şimdilik, çiftliğinde ömrü boyunca çabucak hemen hiç oturmamış bu derebeyinin yalnızca tuhaf bir tip olduğunu söylemekle yetineceğim. Sık sık rastlanan, yalnız makûs ve ahlaksız değil, üstelik başsız, lakin kendi mal mülk işlerini çok güzel beceren başsız tiplerdendi; aslında öteki bir şeye de aklı ermiyordu galiba.

Stepançikovo Köyü: Dayım, Albay Yegor İlyiç Rostanev, emekliye ayrıldıktan sonra, kendisine miras kalan Stepançikovo köyüne yerleşti. Orada, ömrü boyunca malikanesinden dışarı adım atmamış, atadan, dededen mülk sahibi üzere yaşamaya başladı. Dünyada her şeyden şad görünen, her şeye alışan beşerler vardır; emekli albay da onlardandı. Ondan daha sessiz, daha uysal bir adam güç bulunurdu. Birisi çıksa da, albaydan önemli olarak kendisini sırtında şöyle iki verstlik bir yere götürmesini rica etse, tahminen de götürürdü. O denli yeterli yürekliydi ki, bir rica üzerine bütün varını ağırı, sırtındaki gömleği birinci isteyene vermeye hazırdı. Babayiğit tutumlu bir adamdı. Uzun uzunluklu, ince yapılıydı, yanakları kırmızıydı. Fildişi üzere beyaz dişleri, koyu sarı uzun bıyıkları, yüksek,
gür, etrafı çınlatan bir sesi vardı. Kesik kesik, çabuk çabuk konuşur, güldüğü vakit ortalığı çınlatırdı.

Kumarbaz: İki haftalık ayrılıktan sonra nihayet dönmüştüm. Bizimkiler neredeyse üç gün evvel Roulettenbourg’a gelmişti. Büyük bir heyecanla beni beklediklerini düşünüyordum lakin yanılmışım. General çok rahat görünüyordu, benimle biraz zirveden bakarak konuştu ve kız kardeşine yolladı. Bir yerlerden borç buldukları muhakkaktı. Hatta generalin bakışlarında bir modül utanç gördüm güya. Marya Filippovna son derece huzursuzdu, benimle biraz soğuk konuştu; tekrar de parayı alıp saydı ve raporumu dinledi. Mezentsov’u, Fransız’ı ve bir de İngiliz’i akşam yemeğine bekliyorlardı: Moskovalı alışkanlığıdır, para bulunca çabucak birileri yemeğe davet edilir. Polina Aleksandrovna beni görünce, neden uzun vakittir gözükmediğini sordu, lakin karşılığı beklemeden bir yerlere gitti. Elbette bunu taammüden yaptı. Tekrar de bir görüşmemiz gerek. Hayli şey birikti.

Ölüler Konutundan Anılar: Sibirya’nın ücra köşelerinde, stepler; dağlar; geçit vermez ormanlar ortasında, bin, en birden fazla iki bin nüfuslu, yoksul; konutları ahşap, iki kilisesi olan -biri kasaba içinde başkası mezarlıkta-, kentten fazla Moskova dolayındaki hoş köyleri andıran tek tük kasabalara rastlanır. Birçoğunda emniyet müdürleri, yargıçlar ve memur nüfusu hayli kabarıktır. İklim soğuk olmakla bir arada; Sibirya’da memurluk hayatına ekseriyetle kolay ısınılır. Kolay, tutucu bir halkı vardır; kurallar eski, sağlamdır ve asırlar boyunca handiyse kutsallık kazanmıştır. Memurlar haklı olarak kendilerini Sibirya eşrafı sayarlar; bunların kimileri yerli ve kökleşmiş Sibiryalılardır; kimileri da Rusya’dan, hatta birçoğu büyük kentlerden gelmişlerdir. Bunlar; atandıkları işle pek ilgisi olmayan aylıklara, iki kat harcıraha ve istikbal için parlak ümitlere kapılarak gelirler. Ortalarında hayat bilmecesini çözebilenler çabucak hemen her vakit Sibirya’da kalır, orada seve seve yerleşirler.

Netochka Nezvanova: Babamı anımsamıyorum. Ben iki yaşımdayken ölmüş. Annem ikinci kere evlendi. Lakin, severek evlendiği halde, hayatı acılar içinde geçti. Babalığım bir müzisyendi. İlgi cazibeli birçok özellikleri vardı; benim için o, gördüğüm en garip, en harikulâde insanlardan biriydi. Çocukluğumun birinci izlenimleri üzerine tesiri o derece güçlüydü ki, ömrümün sonuna kadar kurtulamadım bundan. Derli toplu, açık bir formda devam etmek için öyküme babalığımla başlayacağım. Onun hakkında ne biliyorsam gençlik arkadaşı ve yakın dostu olan ünlü kemancı B.’den öğrenmiştim.

İnsancıklar: Değerli Varvara Alekseyevna, dün çok memnundum, inanılmaz derecede mutluydum! Demek hayatınızda bir sefercik olsun benim istediğim şeyi yaptınız, inatçı kızım. Akşam sekiz civarında uyandım -bilirsiniz işten dönünce bir-iki saat kestirmeyi severim- bir mum yaktım, bir kağıt buldum, tam kalemimi açarken birden başımı kaldırdım, kalbim hop etti! Demek zavallı kalbimin ne istediğini anladınız! Penceredeki perdenin bir ucunu kıvırıp kınaçiçeği saksısına sıkıştırmışsınız, tıpkı o gün yapmanızı istediğim biçimde. Bir an için küçük yüzünüzü pencerede gördüğümü hayal ettim. Küçük odanızdan bana bakıyor, beni düşünüyordunuz. Ah benim güvercinim, sizin hoş yüzünüzü seçemediğime nasıl üzüldüm. Ben de bir vakitler düzgün görürdüm! Yaşlılık latife değil yavrucuğum! Artık bile gözlerim bulanık görüyor. Akşam çalışınca sonraki sabah gözlerim kan çanağı üzere oluyor, yaşarıyor.

Delikanlı: Dayanamadım artık, ömür yolunda birinci adımlarının anılarını, elinizdeki bu anıları yazmaya karar verdim. Vermesem de değişen bir şey olmazdı ya… Fakat, şunu katiyetle biliyorum: Yüz yıl bile bu türlü bir işe bir daha girişmeyeceğim, anılarımı yazmaya kalkışmayacağım. Utanmadan, sıkılmadan kendi üzerine yazabilmesi için insanın pek bayağı bir biçimde kendine tutkun olması, kendini begenmesi gerekir. Ne var ki ben herkesin yazdıgı nedenle, yani okuyucunun övgüsünü kazanmak emeliyle yazmadığım için kendimi birazcık olsun bağışlayabiliyorum. Biraz evvel, artık sabrım tükenip, son bir yılda başımdan geçenleri en ince detayına varana dek yazmak geldiyse aklıma, bu, her şeyden evvel, içimde duyduğum çek güçlü, önüne geçemediğim bir istektendir.

NOT: DALL-E 3, müellifin “Öteki”, “Ezilmiş ve Aşağılanmışlar” ve “Budala” romanları için “İstek içerik siyasetimizle uyumlu değil üzere görünüyor ve bu açıklamaya dayanarak görseller oluşturamıyorum” uyarısı verdi.

BİRDE BUNLARA BAKIN